Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti adau-nun 80 illik yubileyinə həsr edilir adau-nun elmi ƏSƏRLƏRİ g əNCƏ 2009, №3




Yüklə 2.11 Mb.
səhifə14/22
tarix22.02.2016
ölçüsü2.11 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22

РЕЗЮМЕ
В настоящее время в республике овцеводство является основной отраслью животноводства. Поэтому не мало важную роль играет научно-обоснованное развитие овец в фермерских хозяйствах Азербайджана. Учитывая правильность решения данных вопросов мы провели опыты по скрещиванию в фермерских хозяйствах Бейлаганского района Мильской зоны республики. Для проведения опыта мы подобрали высококлассных баранов производителей тонкорунных овец шерстно-мясного направления в количестве 3 голов . С этими баранами провели скрещивание 300-350 голов маток разношерстного покрова. По результатам опыта мы пришли к выводу, что живая масса 10 месячного возраста баранчиков имела разные показатели. У помесей тонкорунного направления живая маска в среднем составила 43, 7 кг , а у полутонкорунных помесей составила 41. 2 кг, у полугрубошерстных баранчиков 36, 8 кг.

Основываясь на полученные результаты пришли к выводу , что скрещивание тонкорунных овец шерстно-мясного направления с разношерстными матками овец в фермерских овцеводческих хозяйства дают хорошо. обоснованные результаты.




Results of crossing the fleece on local sheep in farmer sheep-breeding

economy in "Milsky" zones of Azerbaijan is thin
The deserved worker of agriculture,

the senior lecturer P.A.Jafarov
SUMMARY
Now in republic sheep breeding is the basic branch of animal industries. Therefore not a little important role is played by the scientifically-proved development of sheep in farms of Azerbaijan. Considering correctness of the decision of the given questions we have spent experiences on crossing in farms of Bejlagansky area of the Milsky zone of republic. For carrying out of experience we have picked up high quality rams of manufacturers a thin fleece of sheep of a sherstno-meat direction in number of 3 goals. With these rams have spent crossing of 300-350 goals of a uterus of an ill-matched cover. By results of experience we have come to conclusion, that the live weight 10 monthly age of rams had different indicators. At hybrids a thin fleece of a direction the live mask has on the average made 43, 7 kg, and at half thin fleece of hybrids has made 41. 2 kg, at half of rough wool of rams 36, 8 kg.

Being based on the received results have come to conclusion, that a thin fleece of sheep of a sherstno-meat direction with an ill-matched uterus of sheep in farmer sheep-breeding economy give crossing well. The proved results.




UOT 619:616:091.8
ULTRASƏSİN ORQANİZMİN REZİSTENTLİYİNƏ BİOLOJİ

STİMULEDİCİ TƏSİRİ
Professor, R.N.Allahverdiyev

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti



Ultrasəsi dovşanın qan damarlarından verilməklə bioloji stimulə alınır. Ultrasəs dovşanın qulaq seyvanında süni hiperemiya yaratdıqdan sonra “BYT-1” aparatı ilə bilavasitə damarlardan fasiləsiz olaraq qana verilir. Nəticədə qanyaradan və başqa sistemlərdə bioloji stimulə yaranır. Ultrasəs almış dovşandan qan zərdabı ayrlıb xüsusi rejimdə saxlandıqdan sonra başqa heyvana bioloji tənzimedici kimi istifadə edilir. Ultrasəs almış qan zərdabı buzovlarda müxtəlif etiologiyalı distrofiyalar zamanı tətbiq edilərkən müsbət müalicəvi effekt alınır.

Ultrasəsdən fizioloji və patoloji proseslərin təyin edilməsi ilə yanaşı bioloji stimuləedici kimi də istifadə olunur. Bu zaman bioloji sistemlərin morfofunksional yeniləşməsi, orqanizmin spesifik reaktivliyi kimi meydana çıxır [1,2,4]. Ultrasəs hüceyrənin orqanellərinə, fermentlərə, bioloji fəal peptidlərə təsir edərək anobalizm və katobalizm arasında yeni müvazinət yaradır. Bu münasibətə orqanizmin verdiyi cavab reaksiyası reaktivliyin təzahür forması olduğundan bioloji stimulə alınır [8]. Bu proses molekulyar səviyyədə öyrənildikdə daha mürəkkəb biokimyəvi və biofiziki proseslərlə müşahidə olunduğu müəyyən olmuşdur.

Ultrasəsin ilk təsiri özünü qanın tərkibində gedən dəyişkənliklərdə göstərir. Burada həm eritrositlərin, həm leykositlərin miqdarı dəyişir, bir qayda olaraq onların sayı artır, həm də keyfiyyətcə yeni formalı elementlər əmələ gəlir. Bununla yanaşı bir sıra biokimyəvi və hemotoloji göstəricilərdə də dəyişmələr nəzərə çarpır [7,9]. Ultrasəsdən bioloji stimuləedici kimi istifadə olunduqda qan sistemində gedən yeniləşmə ilə əlaqədar olaraq toxuma liflərinin ölçülərində, daxili sekresiya vəzilərinin morfoloji və funksional xüsusiyyətlərində də nəzərəçarpacaq dəyişkənliklər müşahidə edilir [3,9].

Ultrasəsin immun sistemə təsiri onun daha mürəkkəb təsir mexanizminə malik olduğunu göstərir. Belə ki, bu zaman dalağın trabekulalarında, T-, B- limfositlərin miqdarında, leykositlərin sayında və başqa immunsəriştəli orqanların histoloji quruluşunda dəyişkənliklər nəzərə çarpır [5,6,10].

Ultrasəsin orqanizmə kompleks təsiri (mexaniki, kimyəvi və fiziki) bioloji stimulə effektini təmin edir. Bu təsir əvvəlcə hüceyrənin membranına və ona yaxın hüceyrələrə təsir göstərir. Əmələ gəlmiş mikroaxımlar protoplazmanın özlülüyünə təsir göstərir, membran üzərindən makromolekulları yuyur, membran strukturunu silkələyir və nəhayət K+ və Na+ ionların görə keçiriciliyini sürətləndirir.

Yüksək intensivli ultrasəsin qana təsiri dalğavari xarakter daşıyır. Ultrsəsin təsirindən dərhal sonra periferik qanda eritrositlərin və leykositlərin miqdarı artır. Bir qədərdən sonra onların miqdarı normaya yaxınlaşır, daha sonra normadan aşağı düşür və nəhayət tədricən yüksələrək normadan çox olur. Bunun səbəbi odur ki, əvvəlcə ultrasəsin mikroaxımları eritrositlərin və başqa hüceyrələrin orqanizmə “məxsusluğunu” müəyyən edən züllaları yuyur. Bu zaman qan sistemində əmələ gələn bu cür “sənədsiz” eritrositlər immun sistemi gərginləşdirir. Bundan başqa ultrasəs qocalmış eritrositləri parçaladığından qanyaranmanı sürətləndirir.

İmmun və qanyaradan orqanlar orqanizmin başqa sistemləri ilə əlaqədar olduqlarından onların fəaliyyətini də stimullaşdırır və beləliklə, spesifik və qeyri-spesifik reaktivlik güclənir. Deyilənləri ümumiləşdirdikdə zəncirvari bir ardıcılıq əmələ gəlir. Ultrasəsin mikroaxımı hüceyrələrə təsir edib membran keçiriciliyini artırır, hüceyrədaxili tərkib dəyişir, fermentlərin fəaliyyət şəraiti yeniləşir, hüceyrədə yeni fermentlərin sintezi başlayır. Təzə fermentlər isə sintez prosesini gücləndirib bioloji stimuləni təmin edir. Biz, ultrasəsdən bioloji stimuləedici kimi istifadə edərkən bu prinsiplərə əsaslandıq.



Material və metodika



Ultrasəs mənbəyi kimi “BYT-1” aparatından istifadə edildi. Ultrasəs hər kv.sm. 0,9 vatt olmaqla “fasiləsiz” üsulla verildi. Ultrasəs 10 baş biryaşlı ağ dovşana qulaq seyvanından 5- dəqiqə müddətində mütəmadi, bilavasitə təmasla verildi. Qulaq tükdən azad edildikdən sonra qliserinlə hiperemiyalaşdırıldı və ultrasəs 10 gün fasiləsiz qəbul edildi.

Təcrübələr iki istiqamətdə aparıldı: birinci istiqamət ultrasəs almış dovşanlar üzərində 30 gün ərzində hemotoloji, biokimyəvi immunoloji və nəhayət histoloji müayinələr aparıldı; ikinci istiqamət ultrasəs almış dovşanlardan 14 gün sonra qan götürülüb zərdabı ayrıldı, 3 gün +40 C-də saxlanıb, bioloji stimuləedici kimi buzovlarda müxtəlif mənşəli distrofiyaların korreksiya edilməsində istifadə olundu. Tədqiqat zamanı eritrositlər və leykositlər “MİKROS-60” aparatında və Qoryayev kamerasında, ümumi zülal refraktometrdə və Louri üsulu ilə, hemoqlobin klassik kalorimetrik üsulla-hemometrlə, T- və B- limfositlər N.İ. Blinovun üsulu ilə (rezetka üsulu ilə) təyin edildi. Histoloji tədqiqatlar üçün kəsiklər parafinlə hopduruldu, mikrotomla kəsilib hemotoksilin –eozin boyası ilə boyandıqdan sonra tədqiq edildi və okulyar-mikrometrlə ölçüldü. Alınan nəticələr biometrik üsulla işlənildi.

Heyvanlar üzərində təcrübələr apararkən heç bir ağrısızlaşdırma üsulundan və evtanaziya üsulundan istifadə olunmadı. Histoloji tədqiqatlar zamanı heyvanlar (dovşanlar) qansızlaşdırıldı və sonra nümunələr götürüldü.



Nəticələrin müzakirəsi



Ultrasəsin bioloji stimuləedici təsiri ilk növbədə qanda formalı elementlərin, hemoqlobinin və zərdab zülalarının dəyişməsində özünü göstərir. Belə ki, bioloji stimulədən 30 gün sonra ultrasəs almış dovşanın qanında eritrositlər 4,7±0,83-dən 6,03±0,27 mil/mkl kimi çoxalır, hemoqlobin isə 10,73±0,54-dən 13,06±0,24 q%-ə qədər artır. Bu zaman leykositlərin ümumi sayının dalğavari dəyişməsi nəzərə çarpır. Bu, orqanizmin immun reaktivliyi ilə bilavasitə əlaqədardır. Bunlardan limfositlərin miqdarının dəyişməsi xüsusilə nəzəri cəlb edir. Belə ki, T-limfositlər ultrasəs aldıqdan 14 gün sonra 20,67±1,82%-dən 37,±33 2,20%-ə, B-limfositlər isə 10, 33±0,81%-dən 23,33±1,74%-ə qədər çoxalır. Sonra onların miqdarı tədricən azalaraq 30-cu gün intakt təcrübə heyvanlarına yaxınlaşır. Bu, reaktivliyi göstərən əlamət kimi təzahür edir.

Ultrasəsin qan vasitəsilə verilməsi dovşanların bir sıra toxumalarında və endokrin vəzilərində morfofunksional dəyişikliklər əmələ gətirir. Belə ki, ultrasəsin təsirindən 30 gün sonra eninəzolaqlı əzələlərin diametri 34,5±0,24 mkm-dən 41,2±0,48 mkm-ə qədər artır.

Böyrəküstü vəzlərinin histoloji tədqiqi zamanı qabıq və beyin qatlarının təfriqi aydın hiss olunur. İntakt heyvanlarda böyrəküstü vəzin ölçüləri (mm) 1,42x1,12 olduğu halda, ultrasəs almış dovşanlarda bu göstərici 1,85x1,27 mm olur.

Qalxanabənzər vəzin morfofunksional xüsusiyyəti ultrasəsin təsirindən daha aydın hiss olunur. Nəzərə alsaq ki, qalxanabənzər vəzin hormonu maddələr mübadiləsində bilavasitə iştirak edir, onda onun bioloji stimuləedici xüsusiyyəti daha aydın nəzərə çarpar. Qalxanabənzər vəzə ultrasəsin təsirini öyrənərkən məlum oldu ki, bu zaman kolloidlə dolu follikulların sayı normadan 15% çox olmaqla, ölçüləri 28x20 mikrometr olur (nəzarət heyvanlarında 60x40 mm). Burada kolloid maddələrin daha intensiv reabsorbsiya olunması nəzərə çarpır.

Bunlarla yanaşı, qırmızı sümük iliyinin ultrasəsə cavab reaksiyası briliant-krezil blau ilə boyanmış preparatlarda öyrənilmişdir. Bu zaman məlum oldu ki, bazofil maddəsi burada bir neçə gün saxlanır, yəni retikulositlərin qırmızı sümük iliyindən çıxana kimi qalır, sonra itir və retikulositlər normositlərə çevrilir. Retikulositlərin ultrasəs təsirindən dəyişmə dinamikası qırmızı sümük iliyinin fəallığından asılıdır. Tədqiqat zamanı retikulositlər 4 qrupa bölündü: birinci qrupa retikulyar substansiyası zərif torşəkilli olanlar, ikinci qrupda retikulyar substansiya “tacabənzər” şəkildə olanlar, üçüncü qrupa torları pərakəndə olanlar, dördüncü qrupa isə nüvə substansiyalarının qalıqları olan retikulositlər daxildir. Ultrasəsin təsirindən bu qrupa aid olan retikulositlər normaya nisbətən 15 gün ərzində birinci və ikinci qrupa 55%, üçüncü və dördüncü qrupda 36% artır. Təcrübədən 30 gün keçdikdə bu nisbət müvafiq olaraq 44 və 48% olur. Periferik qandakı retikulositoz hər şeydən əvvəl sümük iliyinin formativ fəaliyyətinin artması ilə izah olunur. Bu isə eritrositlərin fizioloji regenerasiyasının sürətlənməsini göstərən əlamətdir. Retikulositozdan sonra eritrositlərin və hemoqlobinin artması müşahidə olunur.

Ultrasəs dovşana verildikdən 14 gün sonra dovşandan qan alıb, zərdabını ayırıb distrofiyalı buzovların qan sisteminə, immun sisteminə təsiri öyrənilmişdir. Ultrasəs almış dovşanın qan zərdabını buzovlara 0,5 ml yeritdikdən sonra 30 gün ərzində buzovun qanında ümumi zülal 53,03±0,2 q/l-dən 58,0±0,7 q/l, qlükoza 3,4±0,1 mmol/l-dən 3,7±0,16-ə qədər dəyişmiş, eritrositlər 7,1±0,1 mil mnl-dən 8,4±0,3-ə qədər (P<0,05), hemoqlobin 86,5±4,1 q/l-dən 113,0±4,0-ə qədər artmışdır. Ultrasəs almış dovşanın qan zərdabı buzovların immunsəriştəli orqanlarına da stimuləedici təsir göstərərək 30 gün ərzində leykositləri 7,1±0,2 mmil-dən 9,1±0,26-ya (P<0,05), limfositləri (%-lə) 44,2±1,9-dan 55,5±2,1-ə qədər çoxaltmışdır. Burada T-limfositlərin və B-limfositlərin fəallığı daha çox nəzərə çarpır. T-limfositlər 25,0±2,03%-dən 38,8±2,38%-ə, B-limfositlər 6,3±0,80%-dən 10,0±1,16%-ə qədər çoxalır.



NƏTİCƏ


  1. Ultrasəs dovşana qan damarlarından verildikdə orqanizmin reaktivliyinə bioloji stimuləedici təsir göstərir və rezistentliyi artırır.

  2. Ultrasəsin təsirindən orqanizmdə qanyaranma prosesi güclənir, qırmızı sümük iliyində retukositlərin, normositlərin və hemoqlobinin sintezi güclənir.

  3. Bioloji stimulə zamanı immunsəriştəli orqanlarda leykositlərin xüsusilə T- və B- limfositlərin miqdarı artır.

  4. Rezistentliyin bioloji stimuləsi böyrəküstü və qalxanabənzər vəzilərin morfofunksional xüsusiyyətlərinin artmasında özünü göstərir.

  5. Ultrasəsin bioloji stimuləedici təsirindən eninəzolaqlı əzələlərin lifləri qalınlaşır.

  6. Ultrasəs almış dovşanın qan zərdabından bioloji stimuləedici kimi istifadə oluna bilər. Bu zərdabdan 4-6 aylıq buzovlarda distorfiya zamanı tənzimedici faktor kimi istifadə etmək məqsədəuyğundur.

  7. Ultrasəs almış dovşanın qan zərdabından distrofiyalı buzovlarda istifadə etdikdə inkişafın korreksiyası qanyaranmanın və immun sistemin bioloji stimuləetməsi hesabına əmələ gəlir.

  8. Ultrasəs almış qan zərdabı buzovlarda 13-15% əlavə çəki artımı yaradır.


ƏDƏBİYYAT


  1. Акатов В.А.,Париков В.А. Ультразвук и его применение в ветеренатии М., 1970, ст.79-94.

  2. Allahverdiyev R.N. Ultrasəsin bioloji tənzimedici xüsusiyyətlərindən baytarlıq təbabətində istifadə edilməsi. Gəncə -Qars Bay. simpoz. Materialları. Gəncə, 2003, səh.205.

  3. Гончаров К.А. Гистологическая структура некоторых желез внутренней секреции у свиней при применении тканевых препаратов. Науч. тр. Харьков. зоовет. инст. Т.4. 1969(1970).с.196-201.

  4. Горчиков С.И., Горвинов О.И., Андропов Г.А. Биологическое действие ультразвука. М., 1965.с.87

  5. Кочергина Н.И., Амброзевич Е.Г. Реакция иммунной системы на воздействие низкочастотным ультразвуком в эксперименте. УЗ в с/х Сб.науч.тр. Мос.ветакад. 1988, с.23.

  6. Масленко Е.П., Лубэ., Сизякина Л.П., Сологиб Е.Ш. Иммуностимулирующий эффект ультразвука. АН СССР, ИБФ.симп.УЗ в биол.и мед. УБИОМЕД-V. Пущ. 1981.с. 104-105.

  7. Чиркин А.А. Биохимические закономерности развития реакций организма на действие ультразвукового раздражителя. АН СССР. ИБФ. симпоз.УЗ в биол.и мед. УБИОМЕД-V. Пущ. 1981.с.111-112.

  8. Чхетия Т.Р., Хуцишвили Г.И., Никольская Н.В. Некоторые показатели общей неспецифической резистентности организма при ультразвуковом воздействии на кровь. Витебск. вет. инст. Мат. всесоюз.науч.конф.Вит.1991, с.25-26.

  9. Bidl-W.F. Wrung von Ultrashal auf blut im Hinblick auf seine therapeutisch Anwenaund. Wien. Klin. Wochenschr., 62.46.1950.

10. Qolggengiesser W. Experiment morbhologische untersuchungen uber die Wirmeng des Ultraschallwellen auf die Haut, muskulatur, Herz uhd Lungen des Kaninchens. Beits. Potol. Anat. Und Allgem. Potol. 111, № 3, 1951.

УДК 619:616:091.8
Биостимулирующое действие ультразвука на резистентность организма
Аллахвердиев Р.Н.
РЕЗЮМЕ
Ультразвуковые действие на кровь кролика вызывает у него биостимулирующое свойство. Активизируется морфофункциональные свойства иммунокомпетентных и кровотворных органов кролика. Сыворотка крови, полученная от кроликов озвученной ультразвуком можно успешно использовать при лечении анемии и дистрофии телят.
Biologically stimulative effect of ultrasound on body`s resistance
Allahverdiyev R.N.

SUMMARY
Biostimulator action of ultrasound on reactance of an organism. Ultrasonic action on blood of the rabbit causes in him biostimulators properties. Morphological and functional preperties immune-completent and formation of blood bodies of the rabbit become more active.

The whey of the blood received from rabbits sounded ultrasound it is possible to use successfully at treatment of a dystrophy calf.



UOT 637.62: 636.3
BALBAS QOYUNLARININ YUNUNUN TEXNOLOJİ XASSƏLƏRİ
Dissertant Ruşanov A.Ə.

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti


Yunun əmtəəlik dəyəri onun başqa texnoloji xassələri ilə yanaşı əy­ril­mə və keçələşmə qabiliyyəti ilə xarakterizə olunur. Tədqiqat apardığımız Bal­bas qoyunları və onların cinsdaxili tiplərinin yununun texnoloji xasələri bu vaxta qədər kifayət dərəcədə öyrənilməmişdir. Bunu nəzərə alaraq, biz, Nax­çıvan Muxtar Respublikası Babək rayonunun Cəhri kəndi fer­mer-kəndli təsərrüfatında yetişdirilən Balbas qoyunlarının yununun çeşidi, sortu və key­fiy­yə­tin­dən asılı olaraq əyrilmə və keçələşmə qabiliyyətini öyrəndik.

Tədqiqat işini yerinə yetirmək üçün Cəhri kəndli-fermer tə­sər­rü­fa­tın­da ye­tiş­dirilən və hər bir qrup 200 başdan ibarət olmaqla, üç ti­p (hərəsi 10 baş olmaqla, ətlik, yunluq və südlüyə meyilli tiplərindən) qırxılan yundan nümunə gö­tü­rərək ümumi qəbul olunmuş metodikaya əsasən yunların sortu və keyfiyyəti üzrə hər bir tipin ayrıca yununun əyrilmə və keçələşmə qabiliyyəti öyrənilmişdir.

Məlum olduğu kimi, yunun əyrilməsi onun kompleks göstəricisi olub, yu­nun sap şəklinə düşmə qabiliyyətini xarakterizə edir, yəni, yunun əyrilmə qa­biliyyəti 1 kq yuyulmuş təmiz yundan alınan sapın uzunluğu (km-lə) ilə tə­yin olunur. Adətən yun əyrilərək yumaq şəklinə salınması zamanı bu ma­te­ri­alın miqdarca istifadəlik dərəcəsi ondan alınan sapın - yumağın çəkisinin ona sərf olunan materiala nisbəti ilə təyin edilir.

Yun yeganə toxuculuq lifidir ki, yaxşı keçələşmə qabiliyyətinə ma­lik­dir.Yunun bu xassəsindən istifadə olunaraq, mahud və fetra istehsalında ge­niş istifadə olunur. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, müxtəlif növ yunların əy­rilmə və keçələşmə xüsusiyyəti eyni olmur. Odur ki, biz təcrübə qo­yun­la­rı­nın (tiplər üzrə) yununun əyrilmə və keçələşmə qabiliyyətini də öyrən­dik. Məqsəd, bu tiplər içərisində bu göstəricilər üzrə arzuolunan xassəyə ma­lik tip heyvanları müəyyən etmək və gələcək damazlıq və seleksiya işini bu is­ti­qa­mətdə qurmaq olmuşdur. Tədqiqatın nəticəsi aşağıdakı cədvəldə ve­ril­miş­dir.





Cədvəl 1.

Yunun texnoloji xassələri.


Cins daxili tiplər


Yaş və cinsiyyət

Qrupu

Yunun sənaye sortu, cəmi yuna

nisbətən, %

Yunun nazikliyi, orta hesabla,

Mkm

Yunun əyrilmə

qabiliyyəti,

yuma yumağın

nömrəsi

1

11

111

Yunluq

tip


Törədici qoç

32,5

38,5

29,0

40,5

24,15

Ana qoyun

30,4

39,4

30,2

40,0

24,42

Erkək toğlu

33,3

37,5

29,2

38,8

21,45

Dişi toğlu

33,7

37,6

28,7

37,7

20,55

Ətlik

Tip


Törədici qoç

30,7

40,3

29,0

41,3

25,84

Ana qoyun

28,5

41,5

30,0

40,9

25,25

Erkək toğlu

31,5

39,2

29,3

39,1

21,85

Dişi toğlu

31,1

40,5

28,4

38,6

21,65

Südlük

tip


Törədici qoç

29,9

41,4

28,7

41,1

25,92

Ana qoyun

30,0

40,6

29,4

40,7

25,60

Erkək toğlu

32,8

39,9

27,3

39,0

21,48

Dişi toğlu

32,9

39,6

27,5

38,6

21,72




Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, tədqiqatın materiallarından məlum olur ki, yunun əyrilmə qabiliyyəti, onun nazikliyi ilə xarakterizə olunur. Yəni tədqiq edilən yunun nazikliyi nə qədər yüksəkdirsə, onun əyrilmə qa­bi­liyyəti də bir o qədər yüksək olmuşdur. Bizim tədqiqatda kamvol əyrilmə üsu­lu ilə yunluq tip törədici qoçun yunu 40,5 mkm olduqda, onun yunundan 24,15 xətti sıxlığa malik yumaq alınır. Ətlik tip törədici qoçun eyni miqdar, la­kin 41,37 mkm naziklikdə yunundan 25,84 xətti sıxlığa malik yumaq alın­mışdır. Bunu daha dəqiq izah etsək, yəni 1 kq və yaxud 1 qram təmiz yun­dan 1000 metr uzunluqda alınan yumağın çəkisi (nömrəsi) keyfiyyət (na­ziklik) yüksəldikcə, azalır. Be­lə­lik­lə, yunluq tip törədici qoçun yununun xətti sıxlığı ətlik tipdən 1,69 teks çox­dur. Daha doğrusu, eyni miqdar yunluq və ətlik tip qoçların yunundan da­ha çox uzunluqda sap yunluq tip qoçların yunundan alınmışdır. Buradan belə nəticəyə gəlinir ki, nisbətən daha çox nazikliyə malik olan yunluq tip heyvanların yunundan daha çox uzunluqda, lakin az çəkidə yu­maq alınır, yəni naziklik nə qədər yüksək olarsa, ondan sap çıxarı da bir o qədər artıq olmuşdur.

Tədqiqat aparılarkən yunun keçələşmə qabiliyyəti də öyrənilmişdir. Yu­nun keçələşmə qabiliyyəti onun texnoloji xassəsidir. Təsərrüfat şəraitində qo­yunun bədənində və ya yunu emal edərkən onun keçələşməsi çox mənfi əla­mət hesab olunur. Lakin toxuculuq sənayesində çox zərif, hamar, səthi ey­ni hamarlığa malik, ilmələrin bir-birinə keçməsi nəticəsində əmələ gələn şı­rımların örtülərək parçanın səthinin yaraşıqlı (mahudvari) olmasına görə ke­çələşmə çox əhəmiyyət kəsb edir. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, yun­dan başqa heç bir toxuculuq lifi keçələşmə qabiliyyətinə malik olmur. Yu­nun keçələşməsinə onun mütəhərriklik qabiliyyəti, qıvrımlığı, nazikliyi, qa­bıq təbəqəsindəki pulcuqların histoloji quruluşu kömək edir. Odur ki, yun­dan toxunan parçanın səthi daha hamar və sığallı olur və nəticədə parça par­laq olur.

Təcrübə qoyunlarının, xüsusilə də təmizqanlı Balbas qoyunlarının cins­da­xili tiplərinin yununun texnoloji xassələrini öyrənməkdə əsas məqsəd bu qo­yunların yununun toxuculuq sənayesi üçün əlverişliliyi və eləcə də bu tip­lər içərisində alınan yundan daha yaxşı keyfiyyətli parça istehsalı xü­su­siy­yətinə malik yun verən qrupları müəyyən etmək olmuşdur. Gələcək da­maz­lıq-seleksiya işində bu tip heyvanlardan istifadə istiqaməti daha da asan­laşacaqdır.

Yunun keçələşmə sürətinə mühit və temperaturun çox təsiri vardır. Yük­sək sürətlə keçələşmə pH=10 qələvi və pH=5-6 turş mühitdə 38-45 0C tem­peraturda baş verir.

Yunun keçələşmə qabiliyyəti dedikdə, praktiki olaraq, yunun müəyyən dövr ərzində 3 kq keçə nümunəsinin əmələ gəlməsi ilə təyin olunur. Keçə­ləş­mə qabiliyyəti göstəricisi kimi, keçənin yaranma dərəcəsi sahəsi və sıx­lı­ğı qəbul olunur. Yunun keçələşmə qabiliyyəti, keçələşmə əmsalı ilə xa­rak­terizə olunur.

Təcrübə qoyunlarının yununun keçələşmə qabiliyyətini öyrənmək üçün, metodikaya əsasən yun nümunəsi götürülmüş və onların na­zik­li­yin­dən asılı olaraq, keçələşmə qabiliyyəti öyrə nilmişdir (cədvəl 2).



1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə