Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti adau-nun 80 illik yubileyinə həsr edilir adau-nun elmi ƏSƏRLƏRİ g əNCƏ 2009, №3




Yüklə 2.11 Mb.
səhifə12/22
tarix22.02.2016
ölçüsü2.11 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   22



Cədvəldən görünür ki, təmiz qanlı Zaanen keçilərinin laktasiya dövründə süd məhsuldarlığı 800 – 1000 kq, südün yağlılığı 3,8 – 4,5 % , Zaanen cinsi ilə yerli keçi mələzlərinin süd məhsuldarlığı 600 – 700 kq, südün yağlılığı 4 – 4,8 % , yerli cins keçilərinin süd məhsuldarlığı isə laktasiya dövründə 150 – 200 kq, südün yağlılığı 4 – 5 % olmuşdur . Təmiz qanlı Zaanen cins keçilərinin süd məhsuldarlığı yerli cinslə müqayisədə 5 dəfə , mələz keçilərin məhsuldarlığı isə 4 dəfə yüksəkdir .

Cəvəldən eyni zamanda görünür ki, təmiz qanlı Zaanen keçiləri və onların mələzlərinin diri çəkiləri də yüksəkdir. Zaanen keçilərinin yetişdirilməsinin əlverişli olmasının səbəblərindən biri də digər cinslərlə müqayisədə yüksək balavermə qabliyyətinə malik olmasıdır . Təmizqanlı Zaanen ana keçilərdən hər doğuşda 2, bəzən isə 3 bala alınır.

Təsərrüfatda təmizqanlı Zaanen keçilərinin yerli cins keçilərin yaxşılaşdırılmasında istifadə olunması göstərir ki, Zaanen cinsi öz xüsusiyyət və əlamətlərini, məhsuldarlıq göstəricilərini yüksək dərəcədə irsi olaraq nəslə keçirmək qabliyyətinə malikdir. Təsərrüfatda kecilərin yetişdirilməsi təcrübəsi eyni zamanda göstərir ki, Zaanen keçi cinsi respublikamızın təbii iqlim şəraitinə olduqca yaxşı uyğunlaşır.

Beləliklə, Zaanen keçilərin və onun mələzlərinin tez yetişkənliyi, çox bala vermə qabliyyəti, otlaq yerindən yaxşı istifadə edə bilməsi və digər faydalı xüsusiyyətləri bu cinsin istər təmizlikdə yetişdirilməsi və istərsə də yerli keçi cinsinin yaxşılaşdırılmasında istifadə olunması respublikada süd və ət istehsalının artırılmasına imkan verir. Təsərrüfatda Zaanen cins keçilərinin uzun müddət ərzində yetişdirilməsi təcrübəsinə və bu istiqamətdə aparılan tədqiqat işinə əsaslanaraq gələcəkdə təsərrüfatda südlük isdiqamətli yeni keçi cins qrupunun yaradılması nəzərdə tutulur. Bu istiqamətdə tədqiqat işi davam edir.





ƏDƏBİYYAT


  1. Axundov .C.M Süd və süd məhsullarının texnologiyası Bakı: Maarif, 1979, nəşriyyatı səh 49-50.

  2. 2.Məmmədhəsən Vəlili. Azərbaycan-coğrafi –təbii-etnoqrafik və iqtisadi mülahizat Bakı Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı 1993, səh 108.

  3. Azərbaycan statistik göstəriciləri, 2008, səh. 517

  4. 4.Мишарев С.С. Козоводство, Издательство сельскoхозяствунной литературы M.: -1963, ст.137-140.

  5. 5.Зеленский Г.Г. Козоводство и 1971, М.: Колос ст.91-93.

  6. В.И.Теплов . В.Н.Панасенко . Товароведение и экспертиза животноводчесого сыря. М., издательство «Дащков и к», 2004, ст.269.



УДК 636. 39. 082. 14
Козы Зааненской породы в Азербайджане.
К.с./х..н. Ф.А.Мамедов, Г.С .Байрамов

зоотехник М.Ш. Гусейнов
РЕЗЮМЕ
Опыты проведены в условиях фермерского хозяйства Сулейман Шемкирского района Азербайджанской Республики.

Результаты исследования показывают, что Зааненская коза более крупная, костистая, гормонично сложенное животное с лучшей скороспелостью и с высокой молочной продуктивностью.

Молочная продуктивность чистопородных коз за лактацию достигает 800-1000 кг у помесей 600-700 кг. а уместных коз 150-200 кг с содержанием жира соответственно 3,8-4,5% ; 4,0- 4,8 и 4,0-5,0%.

Живой вес у чистопородных козлов в двухлетнем возрасте достигаем 55-60кг, а в 3-5 летнем возрасте 65-75 кг. Вес маток свыше 50кг, плодовитость 2 козленка за один окот

В козьем молоке жир и минеральный веществе находятся хорошо усвояемой форме.

Результаты исследования показывают, что племенная ценность Зааненских коз очень высокая. Эту породу целесообразно использовать как улучшятелей молочной продуктивности местных пород коз разводимых в республике.



Goats of Zaanen breed in Azerbaijan
F. A. Mamedov, G. S. Bayramov, M. S. Huseynov
SUMMARY
Experiences are spent in the conditions of a farm of Sulejman of Shemkirsky area of the Azerbaijan Republic.

Results of research show that the Zaanensky goat larger, bony, hormonal the combined animal with the best precocity and with high dairy efficiency.

Dairy efficiency of thoroughbred rods for a lactation reaches 800-1000 kg at hybrids of 600-700 kg. And pertinent goats of 150-200 kg with the fat maintenance accordingly 3,8-4,5 %; 4,0 4,8 and 4,0-5,0 %.

The live weight at thoroughbred goats at two-year age is reached 55-60kq, and at 3-4 summer age of 65-75 kg. Weight of a uterus from above 50kq, fruitfulness 2 kids for one cattle

In the goat milk fat and mineral substance are well usvoəemoy to the form.

Results of research show that breeding value of Zaanensky goats very high. This breed is expedient for using as improve dairy efficiency of local breeds of goats planted in republic.



UOT 619.3:547.652.
TOĞLULARIN HƏZM ÜZVLƏRİ XƏSTƏLİYİNİN MÜALİCƏSİNDƏ NAFTALAN NEFTİ VƏ ONUN FRAKSİYASININ DƏRMAN BİTKİLƏRİ XÜLASƏSİ İLƏ BİRLİKDƏ TƏTBİQİ
Biologiya elmləri namizədləri: N.A.Əliyev, B.Ə Səfərov

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti



Orqanizmdə həzm üzvləri əsasən toxuma və hüceyrələri qida maddələri ilə təmin edir. Həzm orqanlarının mexaniki fəaliyyəti yemləri qəbul edib parçalamaqdan və həzm aparatının bir şöbəsindən digərinə keçirməkdən, sekretor fəaliyyəti həzm üçün lazım olan şirələri ifraz etməkdən, kimyəvi fəaliyyəti yem kütlələrini fer-mentativ proseslərə uğratmaqdan, soruculuq fəaliyyəti isə qida maddələrinin bağırsaqlardan qana sovurmaqdan ibarətdir.Həzm üzvlərinin bu mürəkkəb funksiyası sinir sistemi vasitəsilə idarə olunur.

Həzm sisteminin orqanizmdə yerinə yetirdiyi bu qədər mürəkkəb və çoxcəhətli funksiyalar müxtəlif amillərin təsirindən hər zaman pozula bilir. Bu amillərdən: yem payının düzgün tərtib olunmaması, yemlərin normal hazırlanmaması, pis keyfiyyətli vitaminlər və mineralı az olan çürümüş, kiflənmiş və zəhərli yemlərlə heyvanların yemləndirilməsi həzm sisteminin pozğunluqlarına səbəb olur.

Həzm sistemində gedən müxtəlif patoloji proses nəticəsində heyvanların məhsuldarlığı aşağı düşür, yaxud ölümə səbəb olur ki, bu da fermer təsərrüfatlarına iqtisadi zərər vurur. Bununla əlaqədar olaraq bir çox tədqiqatçı alimlər naftalan nefti və onun fraksiyasını bəzi preparatlarla birlikdə heyvanlara verdikdə yaxşı təsir göstərdiyini qeyd edirlər.

Hacıyev H.M, Əliyev Ə.Ə. qeyd edirlər ki, Naftalan neftinin və onun fraksiyasından qoyunların dərisinə 10 gün müddətində müxtəlif dozalarda hər kq diri kütləyə 0,1 ml; 0,2 ml; 0,05 ml yaxarkən qanda şəkərin, qlükozanın və keton cisimciklərinin miqdarı dəyişikliyə uğrayır.Yaxma əməliyyatı qurtardıqdan sonra qanın tərkibində artıb-azalma normallaşır 1.

Hacıyev H.M.Səfərov B.Ə. qoyunlar üzərində təcrübə qoyaraq 3 qrupda, hər qrupda 5 baş olmaqla, birinci qrup nəzarət, ikinci qrup təcrübə altda olmaqla həmin 5 baş qoyuna 7 gün müddətində hər gün 1kq diri kütləyə 0,3 ml Naftalan nefti daxilə vermişlər, üçüncü qrup qoyunlara hər kq diri kütləyə 0,3 ml Naftalan neftini 7 gün müddətində dəri üzərinə yaxmışlar. Qoyunlarda müalicədən əvvəl, müalicə və müalicədən sonrakı dövrlərdə qan nümunələri götürülüb qanda fermentləri analiz etmişlər. Alınmış nəticəyə əsasən birinci və ikinci qrupda katalaza, qələvi fosfatozası və turşu fosfatozasının miqdarı artmış, lakin bu artım dəriyə yaxılmış qoyunların qanında nəzarətə nisbətən daha çox olmuşdur 2.

Yun məhsuldarlığı isə üçüncü qrupun qoyunlarında,yəni Naftalan neftinin dəriyə yaxılmış qoyunlarda,birinci və ikinci qrupun qoyunlarına nisbətən artıq olmuşdur.

Əlizadə Ə.M. birillik toğlular üzərində tədqiqat işi yerinə yetirmişdir. Toğlular iki qrupa bölünmüşdür. Hər qrupda 3 baş toğlu olmaq şərti ilə nəzarət və təcrübə qrupları olmuşdur. Nəzarət qrupu yalnız nəzərdə tutulan yem payını almışdır. Təcrübə qrupu yem payını almaqla bərabər yem payına hər kq diri kütləyə 0,3ml Naftalan nefti əlavə olunmuşdur. Aparılan tədqiqat işinin yekunu olaraq belə nəticəyə gəlinmişdir ki, qəbul olunmuş Naftalan neftinin təsirindən qan zərdabında mineral göstəricilər müəyyən dəyişikliyə uğrayır. Belə ki, fosforun miqdarının azalmasına baxmayaraq, kalsium və xloridlərin miqdarı artmış olur 3.

Hacıyev H.M, tədqiqat işini qoyunlar üzərində yerinə yetirmişdir. Aparılan tədqiqat işinin yekunu olaraq belə nəticəyə gəlmişlər ki, qəbul olunmuş Nafatalan nefti və onun fraksiyasının təsirindən qan zərdabında mineral göstəricilər müəyyən dəyişikliyə uğrayır. Belə ki, qan zərdabında fosforun miqdarının azalmasına baxmayaraq, kalsiumun miqdarı artmış olur 4.

Bu baxımdan elmi-tədqiqat işində bəzi dərman bitkiləri qaymaqçiçəyi, dağ tərxunu və bağayarpağı xülasəsilə Naftalan nefti və onun fraksiyasının birgə işlədilməsini nəzərə alaraq Göygöl rayon Səmədoğlu fermer təsərrüfatında təcrübə qoyduq. Tədqiqat üçün həzm üzvlərində xəstəlik olan 6 baş toğlu ayrıldı. Həmin toğluları iki qrupa-nəzarət və təcrübə qruplarına böldük. Nəzarət qrupunda olan 3 baş təsərrüfat şəraitində müalicə olunurdu, təcrübə qrupunda olan 3 baş toğluya isə hər kq diri kütləyə 0,3 ml Naftalan nefti və onun fraksiyasından daxilə 0,1 ml/kq çəkiyə, 50 ml dərman bitkilərinin xülasəsini verdik.

Təcrübə 3 dövrdə aparıldı: müalicədən əvvəl, müalicə və müalicədən sonrakı dövrdə.Tətbiq etdiyimiz preparatı və dərman bitkilərinin xülasəsini təcrubə qrupu heyvanlarına yalnız müalicə dövrün verdik. Təcrübə zamanı heyvanların hər iki qrupunda müayinələr və qan nümunələri götürülərək təhlil etdik. Klinik müayinələrdən heyvanların nəbzini, tənəffüsünü, ümumi bədən temperaturunu, ümumi müayənlərdən habitusun təyini, görünən selik qişaların, dərinin, limfa düyünlərinin müayinəsi edildi.



Qanda qanın morfoloji göstəriciləri-eritrositlərin, leykositlərin sayılması Qoryayev kamerasında, hemoqlobinin miqdarı Salinin hemometrində, eritrositlərin çökmə sürətini Pançenko aparatında təyin etdik. Alınan nəticələr cədvəldə əks olunmuşdur.


Cədvəl 1

Qanın morfoloji tərkibi


Qruplar

Təcrübə heyvanlarının sıra nömrəsi

D ö v r l ə r

Müalicədən əvvəl

Müalicə

Müalicədən sonra

Eritrositlər, milyonla

Leykositlər, minlə

Hemoqlobin, %

EÇS(mm)

Eritrositlər, milyonla

Leykositlər, minlə

Hemoqlobin, %

EÇS(mm)

Eritrositlər, milyonla

Leykositlər, minlə

Hemoqlobin , %

EÇS(mm)

1

1

6,3

8,9

44

0,11

7,1

8,8

48

0,10

7,9

7,3

50

0,11

2

6,8

9,5

41

0,17

7,4

7,0

43

0,14

8,0

7,4

54

0,10

3

7,2

10,3

48

0,15

6,9

6,5

50

0,16

7,2

6,9

53

0,12

Orta hesabla

6,8

9,6

44

0,14

7,1

7,4

47

0,13

7,7

7,2

52

0,11

2

1

6,5

9,2

51

0,10

6,8

8,3

54

0,15

8,1

7,8

57

0,19

2

7,0

9,7

47

0,12

6,5

9,1

56

0,14

8,4

8,0

61

0,15

3

6,4

10,5

42

0,14

6,4

9,4

51

0,18

8,7

8,5

62

0,20

Orta hesabla

6,6

9,8

45

0,12

6,6

9,3

52

0,16

8,4

8,1

60

0,18



Cədvəldən görünür ki, müalicədən əvvəlki dövrdə nəzarət qrupu heyvanlarında eritrositlərin miqdarı orta hesabla 6,8 milyon olduğu halda, müalicə dövründə 7,1 milyon,müalicədən sonra 7,7 milyon olmuşdur.

Leykositlərin miqdarı müalicədən əvvəlki dövrdə orta hesabla 9,6 min olduğu halda,müalicə dövründə 7,4 min və müalicədən sonrakı dövrdə 7,2 min olmuşdur.

Hemoqlobinin müalicədən əvvəlki dövrdə miqdarı 44% olduğu halda,müalicə dövründə 47%, müalicədən sonrakı dövrdə 52% olmuşdur.Eritrositlərin çökmə sürəti müalicədən əvvəlki dövrdə 0,14 mm olduğu halda, müalicə dövründə 013mm, müalicədən sonrakı dövrdə orta hesabla 0,11mm olmuşdur.

Təcrübə qrupu heyvanlarında isə müalicədən əvvəlki dövrdə eritrositlərin miqdarı orta hesabla 6,6 milyon olduğu halda, təcrübə dövründə 6,8 milyon, müalicədən sonrakı dövrdə isə 8,4 milyon olmuşdur. Leykositlərin miqdarı təcrübədən əvvəlki dövrdə orta hesabla 9,8 min olduğu halda, müalicə dövründə 9,3 min,müa-licədən sonrakı dövrdə isə 8,1 min olmuşdur. Hemoqlobinin miqdarı təcrübədən əvvəlki dövrdə orta hesabla 45% olduğu halda, müalicə dövründə 52%,müalicədən sonrakı dövrdə isə 60% olmuşdur. Eritrositlərin çökmə sürəti müalicədən əvvəlki dövrdə orta hesabla 0,12 mm olduğu halda,müalicə dövründə 0,16 mm, müalicədən sonrakı dövrdə 0,18 mm olmuşdur.

Beləliklə, qanın morfoloji göstəriciləri nəzarət qrupu heyvanlarına nisbətən, təcrübə qrupu heyvanlarının qanında fizioloji normada dəyişir.Bu da tətbiq edilən Naftalan nefti və onun fraksiyasının dərman bitkiləri xülasəsinin orqanizmə müsbət təsiri sayəsində yaranmışdır. Deməli, təcrübə qrupu heyvanlarında müalicə effektliyi müsbət səviyyədə olmuşdur.

Apardığımız tədqiqat işini yekunlaşdıraraq aşağıdakı nəticəyə gəlmək olar.





NƏTİCƏ


1. Xırdabuynuzlu heyvanların həzm üzvləri xəstəliyinin müalicə və profilak-tikasında Naftalan nefti və onun fraksiyasının qaymaqçiçəyi, dağ tərxunu, bağayarpağı xülasəsini birlikdə tətbiq etdikdə toğlularda müsbət müalicə effektliyi yaranır.

2. Tətbiq etdiyimiz preparatların təsiri sayəsində təcrübə qrupu toğlularının qanında morfoloji göstəricilər nəzarət qrupu toğlularının qanındakı morfoloji göstəricilərə nisbətən artmışdır. Bu artım fizioloji norma daxilindədir.





ƏDƏBİYYAT


  1. Hacıyev H.M., Əliyev Ə.Ə. Naftalan neftinin naften karbohidrogen fraksiyasının qoyunlarınqanında şəkərə qlükogenə və keton cisimciklərinə təsiri. Az.KTİ-nin elmi qeydləri. Kirovabad. 1970, səh. 21-22

  2. 2.Hacıyev H.M. Səfərov B.Ə. Naftalan neftinin qoyunların yun məhsuldarlığına və qanda fermentlərin fəaliyyətinə təsiri.K/t. Elmi xəbərləri, №5, Bakı, 1986, səh.30-31.

  3. 3.Ализаде А.М. Влияние Нафталанской нефти некоторые показатели у овец.Труды Аз.СХИ, Кировабад,1976, cтр.27.

  4. 4.Hacıyev H.M. Qoyunlarda qastroenteritin Naftalan nefti ilə müalicəsi. Kировабад, Труды Аз.СХИ.1970, стр. 9-10.



УДК 619.3:547.652
Применение нафталанской нефти и ее фракции с настойкой лекарственных растений при заболеваниях пищеварительного тракта у годовалых овец.
Алиев М.А., Сафаров Б.А.
РЕЗЮМЕ
Применение Нафталанской нефти и ее фракции с настойкой Люпина, горного эстрагона и подорожника при лечении и профилактике болезней органов пищеварения у мелкого рогатого скота дает положительный эффект.

Морфологические изменения в крови подопытных животных при исползовании предлагаемого метода лечения происходят в пределах физиологичес-кой нормы.




The employment of naftalan oil and its herbal fraktions to the treatment of the

disease of a yearling sheeps digestive bodies
Aliyev M.A., Safarov B.A.

SUMMARY
1).The employment of Naftalan oil and its herbal fraction with yellowcup,mountain tarraqon,plantain in the treatmental preventive

maintenance of the disease of small cattle,s digestive bodies affects the positive influence to a yearling,s sheep.

2).As a result,the influence of this preparation the morphological indicators in the blood of experimental group,s yearling sheep are more than the morphological indicators in the blood of checking group,s ones. This increase is in the physiological norm.

UOT 619:616.136-981.42
BRUSELLYOZA QARŞI İMMUNİZASİYA OLUNMUŞ KƏLÇƏLƏRİN DALAĞINDA VƏ QAN LİMFA DÜYÜNLƏRİNDƏ BAŞ VERƏN İMMUNOMORFOLOJİ DƏYİŞİKLİKLƏR
Baytarlıq elmləri namizədi Əliyev E.İ.

Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti


Hazırda respublikamızda sahibkarlara, iş adamlarına dövlət tərfindən göstərilən diqqət və qayğı aqrar sahənin inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Əhalinin ekoloji təmiz heyvan mənşəli ərzaq məhsulları ilə təmin olunması heyvandarlıq sahəsində çalışan mütəxəssislərin qarşısında duran ən vacib məsələdir.

Bundan əvvəlki tədqiqatlarımızda müəyyən olunmuşdur ki, qan limfa düyünləri camışların orqanizmində sağ və sol tərəfdə səthi boyun limfa düyünlərinin yuxarısında yerləşməklə bir cərgə üzrə muncuq kimi düzülmüşlər 1,2. Onların sayı 6-18 ədəddir və diametri 0,2 sm-dən 1 sm-ə qədər çatır. Histoloji quruluşuna görə qan limfa düyünləri dalağa çox oxşayır 3, amma onların immun prosesdə iştirak etmələri barədə mövcud ədəbiyyatda məlumatlar çox azdır.

Bizim tədqiqatımızın məqsədi brusellyoza qarşı vaksinasiya olunmuş kəlçələrin dalağında və qan limfa düyünlərində baş verən morfoloji dəyişiklikləri öyrənmək olmuşdur.

Bu məqsədlə 12 baş 1-1,5 yaşında olan erkək kəlçələr brusellyoza qarşı 82 saylı ştammdan hazırlanmış vaksinlə peyvənd olundu. Vaksin heyvanların boyun nahiyəsinə, hər başa 100 milyard mikrob cismi dozada dəri altına inyeksiya olundu. Vaksinasiyadan 1, 3, 6, 12 ay sonra hər dəfə 3 baş heyvan ət kəsim məntəqəsində kəsildi və onların dalağından və qan limfa düyünlərindən histoloji tədqiqat üçün nümunələr götürülərək 10 %-li formalin məhlulunda fiksasiya edildi. Sonra patmaterial ümumi metodika üzrə parafinlə hopduruldu və onlardan xizəkli mikrotomda histoloji kəsiklər hazırlandı. Histoloji kəsiklər hematoksilin və eozin, Romanovski-Himza, Van-Gizon üsulları ilə boyadıldı və mikroskop altında tədqiq olundu 4. Antitel əmələ gətirən hüceyrələr və antigen-antielo immun kompleksləri Kunsun immunoflüoressent üsulu ilə təyin edildi.

Histoloji tədqiqat zamanı brusellyoza qarşı vaksinasiya olunmuş kəlçələrin dalağında və qan limfa düyünlərində analoji morfoloji dəyişikliklər tapıldı. İmmynizasiyadan 1 ay sonra dalaqda və qan limfa düyünlərində limfoid toxumanın hiperplaziyası qeyd olundu. Bu limfoid follikulların reaktiv mərkəzlərinin genişlənməsi və perarterial zonanın limfoid toxumasının böyüməsi ilə xarakterizə olunurdu. Reaktiv mərkəzlər blast hüjeyrələrdən, limfositlərdən, plazmositlərdən və tək-tək makrofaqlardan təşkil olunmuşdu. Limfoid follikullarda həmçinin, spesifik epitelioidhüceyrəli qranulemalara da təsadüf edilirdi. Bu qranulemalar uzunsov nüvəyə malik, işıqlı və solğun formalı, nuvəsində xromatini az olan epitelioid hüceyrələrdən, tək-tək limfositlərdən və plazmositlərdən təşkil olunmuşdu. Xırda qan damarlarının divarında mukoid və fibrinoid şişmə, trabekulların perivaskulyar toxumasında ödem tapıldı. Qırmızı pulpanın venoz sinusları qanla dolu olmaqla, orada eritrositlərdən başqa plazmositlərə, limfositlərə və siderofaqlara rast gəlinirdi.

İmmunofluoressent tədqiqat zamanı plazmatik hüceyrələrin sitoplazmasında brusellyoz əleyhi antitellərin spesifik fluoressensiyası müşahidə edildi. Bundan başqa, qan damarlarının divarında və trabekullarda antigen-antitelo immun komplekslərinin spesifik işıqlanması qeyd olundu.

Brusellyoza qarşı peyvənddən 3 ay sonra camışların dalağında və qan limfa düyünlərində immunomorfoloji dəyişikliklər daha güclü ifadə olundu. Bu zaman genişlənmiş reaktiv mərkəzlərə malik limfoid follikullarla yanaşı yeni əmələ gəlmiş follikullara da təsadüf edilirdi. Epitelioid hüceyrələrdən ibarət qranulemalar daha iri ölçülü olmaqla bəziləri fibrotizasiyaya uğramışdır. Limfoid toxumada bruselloz antigeninə qarşı spesifik işıqlanma verən plazmatik hüceyrələrin miqdarı çoxalmışdır (şəkil 1). Bunların arasında yetkin formaların miqdarı daha çox idi.


.


Şəkil 1. Antitel əmələgətirən plazmatik hüceyrələrin spesifik fluoressensiyası.

Kunsun düz immunofluoressent üsulu. x 900.




Vaksinasiyadan 6 ay sonra camışların dalağında və qan limfa düyünlərində immunomorfoloji proseslərin sönməsi müşahidə olundu. Bu, özünü limfoid follikulların reaktiv mərkəzlərinin ölçülərinin azalması, qırmızı pulpada plazmositlərin, xüsusilə yetkin formaların miqdarının artması, epitelioid hüceyrələrdən ibarət qranulemaların fibrotizasiyaya uğraması ilə göstərirdi. Reaktiv mərkəzlərdə limfositlərin və makrofaqların miqdarı artmışdı. Makrofaqların sitoplazmasında parçalanmış hüceyrələrin nüvələrinin qalıqları görünürdü. Qan damarlarının divarında və trabekullarda immun komplekslərin spesifik işıqlanması zəifləmişdi.

İmmunizasiyadan 12 ay sonra heyvanların limfoid orqanlarında immunomorfoloji dəyişikliklər zəif ifadə olunurdu. Genişlənmiş reaktiv mərkəzlərə malik limfoid follikullarla yanaşı kiçik germinativ mərkəzlərə malik follikullara da təsadüf edilirdi. Periarterial sahənin limfoid toxumasında zəif ifadə olunan hiperplaziya əlamətləri var idi. Bəzi follikullarda fibrozlaşma ocaqlarına rast gəlinirdi. Perifollikulyar sahədə çoxlu miqdarda kiçik limfositlər qeyd olunurdu. Qırmızı pulpada çoxlu miqdarda yetkin plazmositlərə təsadüf olunurdu. Venoz sinuslar genişlənmişdir.

Beləliklə, aparılan histoloji və immunofluoressent tədqiqatlardan belə məlum oldu ki, camışların dalağı və qan limfa düyünləri oxşar histoloji quruluşa malik olduqlarına görə antigen stimulyasiyası zamanı onlarda anoloji immunomorfoloji dəyişikliklər baş verir. Bunlar qan limfa düyünlərinin immun prosesdə iştirak etməsini göstərir.


.

1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə