Ankara üNİversitesi EĞİTİm biLİmleri enstiTÜSÜ




Yüklə 38.21 Kb.
tarix29.04.2016
ölçüsü38.21 Kb.

T.C.


ANKARA ÜNİVERSİTESİ

EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

EĞİTİM BİLİMLERİ ANA BİLİM DALI

EĞİTİM YÖNETİMİ VE TEFTİŞİ

TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

VERİ TOPLAMA TEKNİKLERİ

(ANKET TEKNİĞİ)

ELİF AYDIN

ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ DERSİ ÖDEVİ

YRD. DOÇ. DR. HASAN HÜSEYİN AKSOY


Ankara


MAYIS, 2006

ANKET TEKNİĞİ
Anket, belli bir konuda saptanmış hipotezlere ya da sorulara bağlı olarak bir evren ya da örneklemi oluşturan kaynak kişilere sorular yöneltmek suretiyle sistemli veri toplama tekniği olarak tanımlanabilir ( Armağan, Akt.Balcı,2005). Anketler, sosyal bilimlerde gözlemleri standartlaştırmak üzere başvurulan araçlardan sadece biridir. Anketler, kaynak kişilerin okur-yazar olmalarını gerektirir. Bu yüzden de anketler yazılı veri toplama aracı olarak da tanımlanmıştır ( Sencer ve Sencer, Akt.Balcı,2005).
Avrupa’da ilk anket çalışmalarının 1872’de Galton tarafından yapıldığı, Amerika’da ise, 1847 yıllarında Horace Mann’ın anketi ilk defa bir araştırma aleti olarak kullandığı bilinmektedir. Bu teknik, o günlerden bu yana dünyanın her tarafında araştırmacılar tarafından kullanılmaya devam etti ve etmektedir.
Bir araştırmacı anket tekniğini kullanmadan önce kendisine soracağı ilk şey, ihtiyaç duyulan verilerin daha garantili bir teknikle toplanıp, toplanamayacağıdır. Mesela, biraz daha fazla para ve zaman harcamak suretiyle verileri görüşme yoluyla elde edebilmek mümkünse, o yolu seçmek belki daha isabetli olacaktır. Araştırmacılarda genellikle “anket hastalığı” vardır. Özellikle tez yazacak öğrenciler bir problem üzerinde çalışmayı düşündüklerinde akla getirdikleri ilk şey anket olmaktadır. Oysaki araştırmaya başlamadan önce üzerinde en çok düşünülecek konulardan biri problemin çözümü için gerekli verileri toplamada en uygun tekniğin ne olabileceğidir. Bunun mutlaka anket olma zorunluluğu yoksa diğer yöntemlerden birini seçme olanaklarının denenmesinde fayda vardır. En uygun yöntemi seçebilmek için anket dahil bütün teknikleri çok iyi tanımak, her birinin üstün ve zayıf taraflarını bilmek gerekmektedir. Araştırmacının bu teknikler arasında en uygun ve güvenirlik, geçerlilik, kullanışlılık bakımından en iyi olanı seçmesi beklenir. Bu ise bilgi ve tecrübe ister.
Anketlerin Hazırlanışı ve Anketlerde Sorular
Amaca uygun, iyi bir anket hazırlamak zor bir iştir. Anketlerde görülen kusurlardan biri, belki en önemlisi sorulardaki anlaşılmazlıktır. Esasında dil, özellikle bazı kelime ve ifadeler değişik anlamlar taşıyabilmekte, yazı ile anlaşmayı güçleştirmektedir. Anket hazırlayan kişiler çok zaman herkesin kendilerini kolayca anlayacağını sanırlar. Ayrıca bir çok kimse anket hazırlamanın kolay bir iş olduğunu düşünmekte, bunun birkaç güne sığdırılabileceğine inanmaktadır. Oysaki bir anket meydana getirmek bir çok hazırlığı, bilgiyi, yeteneği ve çabayı; ayrıca zamanı gerektirmektedir.
İyi bir anket hazırlayabilmek için konunun, amacın, evren ve bunu temsil edecek örneklemin çok iyi bilinmesi; anketi cevaplandıracak kişilerin eğitim, ekonomik, sosyal ve politik özelliklerinin iyice kavranması gerekmektedir. Soruların cevaplayıcıların özellikleriyle, inanışlarıyla, şahsiyeti ve çalıştığı yer ile zıt düşmemesi ayrıca anlayış, kavrayış ve ilgi seviyelerine uygun olması gerekmektedir.

Anketteki sorularla insanların inanç, görüş, düşünce, tutum ve davranışları, tercihleri, ilgileri, bilgileri v.s. ölçülmek istenebilir. Ankette birkaç başlangıç sorusundan sonra bu tür, asıl sorulara geçilir.


Anketin uzunluğu da önemli bir konudur. Araştırmacı daha çok bilgi toplamak amacıyla uzun anketler hazırlama yoluna gitmemelidir. Bazen ankete dahil edilen bir çok sorunun cevabını başka kaynaklardan örneğin, kitap ve ansiklopedilerden bulmak mümkündür. Genellikle araştırmacılar, belki işe yarar düşüncesiyle, problem ile ilgili olmayan bir çok gereksiz soruyu ankete eklemek hatasına düşmektedir. Unutulmamalıdır ki ankete cevap vermesi istenen kişinin zamanı az ve değerlidir. Ankete cevap vermek zorunluluğu olmayan bir kişinin işini mümkün olduğu kadar kolaylaştırmak anket sahibinin görevidir.
Anketteki sorular özelliklerine göre gruplanmalı aynı konudaki sorular bir araya getirilmelidir. Böylece ankete cevap verecek kişi anketteki düşünceye kolaylıkla uyabilecektir. Konudan konuya atlamak karışıklığa yol açabilir. Daha genel anlamdaki sorular öne alınmalı, detaylı ve özel sorular bunları izlemelidir. Ayrıca anketin başlangıçta kolay sorularla başlaması, cevap veren kişiye işi başarabileceği güvenini de verir. Başlangıç soruları kişiye enteresan gelmelidir ki onu güdüleyebilsin. Anketler mümkün olduğu kadar sistemli hazırlanmalı, cevaplar fazla bir düşünme ve yazmayı gerektirmemelidir.
Anketlerde yer alan soruları aşağıdaki kategorilerde toplamak mümkündür (Judd ve diğerleri, 1991):

Olgusal sorular. Kişilerin yaş, eğitim düzeyi, gelir düzeyi, medeni durumu, cinsiyeti, doğum yeri, dinine, mesleğine ilişkin bilgileri içerir.

Davranış soruları. Bu sorular kişilerin kişisel ve toplumsal etkinlikleri yapıp etmeleri ile ilgilidir. Örneğin, kişilerin tüketim harcamaları, bireysel alışkanlıkları, hangi gazeteyi okudukları gibi bu tür sorularla elde edilir.
Tutum ve inanç soruları. Bir kimsenin belli bir anda ve belli bir konuda ne düşündüğünü ya da ne duyduğunu saptamaya yönelik sorulardır. Tutumlar en iyi,çoklu sorularla ölçülebilir. Tutum ölçeklerinde genelde kapalı uçlu sorular kullanılır; ancak kodlanmış açık uçlu sorular da yararlı olabilir.
Bilgi soruları. Kişilerin belli bir konuda ne bildikleri, bunu ne ölçüde bildikleri, bu bilgileri hangi kanaldan ve ilk kez ne zaman öğrendikleri vs. ortaya çıkarılmak istendiğinde bu sorular uygun olur.
Bunun yanında ankette yer alan sorular, alternatifleri açıkça göstermelidir. Alternatiflerin açık olarak yazılması daha uygun olur. Böylece soruda tarafsızlık sağlanmış olur. Örneğin 27 Mart yerel seçimlerinde X’ e mi yoksa diğerlerine mi oy vereceksiniz? Gibi bir soruda diğer adayların isimleri de sayılmalıdır.
Kimi soruların sorulması önceden ön bir sorunun sorulmasına bağlı olabilir. Örneğin geçen yerel seçimde kime oy verdiniz? Gibi bir soru eğer kişi oy kullanmamışsa onun için işlevsel olmayacaktır. Bundan önce kişiye oy kullanıp kullanmadığı sorulmalıdır.
İki konulu sorular da kaçınılması gereken sorulardır. Çünkü iki konuya tek cevap beklenir. Oysa anketi cevaplayan kişi bu konulardan birine katılıp diğerine katılmayabilir. Bu nedenle sorular tek konulu olmalıdır.
Ankette yer alan sorular şekil bakımından iki türlü olabilir. (1) açık uçlu sorular (2) kapalı uçlu sorular. Açık uçlu sorular kişilere bir sınır getirmeden cevap verme imkanı sağlar. Kapalı uçlu sorular ise en az iki alternatif arasından seçme imkanı sağlar. Anketin hangi tip olacağı konuya, evrene, örnekleme ve cevap verecek kişilerin eğitimlerine, meslek ve ilgilerine bağlıdır. Bazen aynı ankette iki tip soru da bulundurmak mümkündür. Açık uçlu anketlerde anket soruları, cevapların ankete cevap verenler tarafından yazılmasını gerektirir. Kapalı uçlu anketlerde ise cevaplar, ankete cevap verenler tarafından alternatifler arasından seçilir ve uygun olan seçenek işaretlenir. Kapalı uçlu sorularda seçeneklerin açıkça görülmesi ankete cevap veren kişiye kolaylık sağlar, çünkü onun hatırlamasına yardımcı olur. Örneğin bir seçim anketinde adayların adlarını kişi hatırlayamayabilir.
Kapalı tipteki soruların cevaplandırılması daha az zaman aldığından bunların cevaplandırıcı tarafından daha çok benimsenmesi mümkündür. Ancak cevaplayıcıya serbestlik tanımak bakımından ve daha derinliğine bilgi elde edebilmek bakımından anketlere açık tip sorular da konmalıdır. Bunun yanında kapalı tip anketlerde elde edilen bilgilerin tasnif ve gruplanması daha kolaydır. Bu da hata oranını azaltmaktadır.
Anketlerde Kapak Mektubu
Özellikle postayla anket uygulamasında, anketin başında bir başvuru-sunuş ya da kapak mektubu bulunur. Kapak mektubunda şu bilgiler yer alır: (1)Araştırmacının kimliği, (2) Amacı, (3) Kaynak kişilerin anketi doğru olarak doldurmalarını sağlayacak güdüleyici öğeler, (4) Anketin doldurulma yönergesi, (5) Özellikle postayla yapılan uygulamalarda cevaplayıcı kişilerin verdikleri bilgilerin kimseye açıklanmayacağı konusunda güvence.
Anketlerin Uygulanması
Anketler iki türde uygulanabilir: (1) Anketin gruba uygulanması (2) Postayla uygulama.
Grup uygulaması ya da anketlerin gruba uygulanması bir grup olarak bir grup olarak bir arada bulunan kişilere anketlerin belli bir anda verilmesi ve cevaplarının aynı anda topluca alınmasıdır. Grup uygulaması zamandan ve paradan tasarruf sağlar.Ancak cevaplandırıcıların birbirlerinden etkilenmeleri söz konusu olabilir.
Postayla uygulamada ise, anketlerin cevaplayıcılara posta ile ulaştırılması yolu benimsenir. Araştırmanın hedef evrenini oluşturan ünite-birimler dağınık ve geniş bir alana yayılmışsa, anketlerin postayla uygulanması uygun olur. Bu tür uygulamada cevaplayıcıların anketleri doldurmalarının denetlenmesi olanağının olmaması, anketlerin dönüş oranlarının düşük olması gibi bazı dezavantajlar da vardır. Postayla gönderilen anketlerle birlikte pullu ve dönüş adresli bir zarfın da gönderilmesi ihmal edilmemelidir.
Anketlerin Dönüş Oranları
Postayla gönderilen anketlere cevap alabilme olasılığı çok düşüktür. Bunun konuya, gönderilen kişilere, anketin hazırlanışına, sorulara bağlı olacağını kabul etmek gerekir. Örneğin Amerika’da posta ile gelen anketlere cevap verenlerin oranı ortalama olarak % 20 ile 40 ı geçmemektedir. Oysa ki araştırma sonuçlarıyla ilgili olarak bir yargıya varılabilmesi için anketlerin % 80 oranında geri dönmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Anketlerin geri dönüşünde aksama ya da gecikme olması halinde verilen sürenin bitiminde anket ikinci kez gönderilmelidir. Hala cevap vermemekte direnenlere hem cevap vermeme gerekçelerini hem de bu tür kimselerin özelliklerini saptamak amacıyla ayrı bir soru kartıyla anketler yeniden gönderilebilir.
Anketlerde Geçerlik
Genellikle anket bütün olarak probleme uydurulmaya çalışılmış, tüm problemin ayrı ayrı özellikleriyle ilgili, nispeten özel ve birbirinden bağımsız sorulardan meydana gelmiştir. Bu bakımdan tüm anketin geçerlik derecesi yerine değişik soruların geçerliğini düşünmek daha doğru görülmektedir. Örneğin aynı ankette, “Kaç kurs alıyorsunuz?” sorusu geçerli bir cevap çağırabilirken; “İstatistiği seviyor musunuz?” sorusuna verilecek cevabın samimiyetinden ve geçerli olduğundan şüphelenmek mümkündür. Buna rağmen yine de anketin, ilgili konuya bir bütün olarak uygunluğu yönünden, tüm olarak geçerlik derecesi üzerinde konuşmak uygun görülmektedir.

Her ankette görünüş geçerliğinin bulunması lazımdır. Bunun için, (1) Her soru incelenmekte olan konu ile ilişkili olmalıdır. (2) Anket bütün konuyu kapsamalıdır. (3) Sorular açık ve anlaşılır olmalıdır. Bunun kontrolü ise anket hakkında bilgisi olan, bu konuda uzman olan kişiler tarafından yapılabilir ya da anketin bir ölçütle karşılaştırılması mümkündür. Fakat çoğu zaman böyle bir ölçüt bulmak zordur. Bunun yerine ankete cevap veren bireylerden bir kısmını görüşmeye tabi tutmak suretiyle, anketin sonuçları ile görüşmeden elde edilen sonuçları karşılaştırmak mümkündür. Bazen ankete verilen cevapların doğruluğunu kanıtlamak için arşiv bilgilerine, kayıtlara bakılabilir konu hakkında bilgisi olan kişilere danışılabilir. Bazen ankete verilen cevapların doğruluğunu bireyin davranışlarını gözlemleyerek de kontrol etmek mümkündür. Örneğin, sınavlarda hiç kopya çekmediğini söyleyen bir öğrenciyi sınavda gözetleyerek öğrencinin gerçek davranışı ile ankete vermiş olduğu cevabı karşılaştırmak mümkündür. Bu tür ve benzeri tedbirlerle anketin geçerliğini bir dereceye kadar saptamak mümkünse de, bu oldukça zor bir iştir.


Anketlerde Güvenirlik
Çoğu zaman anketlerin güvenirliği üzerinde fazla durulmamaktadır. Bunun nedeni anketlerde güvenirlik derecesini gerçeğe yakın olarak saptamanın güçlüğüdür. Testlerde Güverliğin hesaplanması için uygulanan bazı yolları anketlere uygulamak imkansızdır. Ankette sorular nispeten birbirinden bağımsızdır. Ayrıca anket sonuçları matematiksel olarak toplamaya uygun değildir. Tek yol olarak belirli bir aralıkla, anket kişilere tekrar uygulanabilir. Ancak bu durumda da kişi ankete ikinci defa cevap vermek istemeyebilir ya da cevap verse bile daha önce verdiği cevapları hatırlayıp onların aynını cevaplandırmak yoluna gidebilir. Bu konuda uygulanabilecek bir diğer yol ise, örneklem içinden hiç olmazsa bir grubun aynı konuda görüşmeye tabi tutulmasıdır.
Anketin Avantajları


  • Anket yoluyla geniş kitlelere ulaşmak, araştırmayı büyük gruplara dayandırmak kolaydır.

  • Anket tekniği para, zaman ve enerji bakımından araştırmacıya tasarruf sağlar.

  • Anketin geniş coğrafi bölgelere ve çok sayıda insana uygulanabilmesi yüzünden daha geniş bir örneklem üzerinde çalışma, dolayısıyla örneklemin temsil düzeyini, böylece de araştırmanın dış geçerlik derecesini artırmak mümkün olabilmektedir.

  • Anketin imzasız da doldurulup iadesinin mümkün olması nedeniyle örneğin görüşmeye oranla objektifliğinin daha yüksek olduğunu söyleyebiliriz.

  • Anket sorularının yazılı olması cevaplayıcıların onları tekrar tekrar incelemesine imkan verir. Bu nedenle anketle ulaşılan bilgilerin daha doğru olacağı söylenebilir.


Anketin Dezavantajları


  • Anketin esneklikten uzak olduğu söylenebilir. Çünkü anketi uygularken araştırmacı cevaplayıcıyla yüz yüze bulunmaz. Bu yüzden de soruları yeniden dile getirme imkanı yoktur.

  • Anket sadece okur yazarlara verilebilmektedir.

  • Anketle derinlemesine bilgi edinme imkanı yoktur.

  • Anket tekniği yapısal özelliklerinden ötürü sınırlı bilgiler sağlayabilir. Çünkü görüşmeye oranla anket daha kısa bir sürede tamamlanmak zorundadır. Anketin dikkat ve ilginin dağılmasını önleyecek güdüleyici öğelere sahip olmaması, kısa sürede doldurulmasına gerekçe oluşturur.

  • Ankete cevap verenler ile vermeyenler arasında fark vardır. Bunun için gönderilen anketlerden bir çoğu cevaplanarak geri gelmemiş ise böyle bir çalışmadan elde edilecek bulguları diğer gruplara genellemek yanlış ve hatalı bir davranış olacaktır.

  • Anket gönderilen kişiler genellikle eğitim görmüş kişilerdir. Buna rağmen kişilerin soruları aynı derecede anlayamamaları veya cevaplarında açık olmamaları ve rastgele cevaplar vermeleri düşünülebilir. Araştırmacının bunu kontrol etme imkanı yoktur.

  • Postayla gönderilen bir ankete cevap verecek kişinin anketi gönderenle iletişimi zordur. Kişi lüzum gördüğü noktalarda anket sahibine soru soramamakta, açıklama isteyememektedir.

Yararlanılan Kaynaklar


Balcı, A. (2005). Sosyal Bilimlerde Araştırma. Ankara: PegemA Yayıncılık.

Kaptan, S. (1973). Bilimsel Araştırma Teknikleri. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve İdari Bilimler Fakültesi, Eğitim Bölümü.



http://www.veriarastirma.com/sag.asp?kat=812(19.05.2006)

http://www.odevsitesi.com/odevler/ 2005_6/103162-anket-nedir-ve-yontemi.htm(27.05.2006)

http://tr.wikipedia.org/wiki/Anket(29.05.2006)




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə