Anakart ve Kasalar GİRİŞ GİRİŞ




Yüklə 421.25 Kb.
səhifə1/3
tarix20.04.2016
ölçüsü421.25 Kb.
  1   2   3




Anakart ve Kasalar


GİRİŞ
GİRİŞ

Bu dersin sonunda edineceğiniz bilgi ve beceriler ile uygun ana kart seçimini ve

montajını yapabilecek; ayrıca kasalar hakkında da yeterli bilgiye sahip olacaksınız.
Bilgisayar ile ilgili her alanda olduğu gibi ana kart ve kasa teknolojileri hızla

ilerlemektedir. Bu modülde elde ettiğiniz bilgilerle bu ilerlemeyi yakalayarak anakart ve

kasa teknolojilerinin temel standartlarını da kavrayacaksınız. Bu bilgiler, siz değerli

öğrencilerin kendi mesleki alanlarında bu bilgileri yerli yerince kullanmalarını ve öğrenmede

kolaylık sağlamalarını amaçlamaktadır.

PCI Express ekran kartları ve bağlı olduğu ana kart

1





1. ANA KARTLAR
1.1. Ana Kart Nedir, Yapısı Nasıldır?
Anakart, bir bilgisayarın tüm parçalarını üzerinde barındıran ve bu parçaların

iletişimini sağlayan elektronik devredir. Fiberglastan (sert bir plastik türevi) yapılmış,

üzerinde bakır yolların bulunduğu; genellikle koyu yeşil bir levhadır. Ana kart üzerinde,

mikro işlemci yuvası , bellek, genişleme yuvaları, BIOS , diğer kartlar için genişletme

yuvaları ve diğer yardımcı devreler (sistem saati , kontrol devreleri gibi) yer almaktadır.
Bir PC'nin hangi özelliklere sahip olabileceğini belirleyen en önemli bileşendir. Çünkü

ana kart üzerindeki elektronik bileşenler; bu PC'ye hangi tür işlemciler takılabileceğini,

maksimum bellek kapasitesinin ne kadar olabileceğini, bazı bileşenlerin hangi hızlara

çıkabileceğini, hangi yeni donanım teknolojilerini destekleyebileceğini belirliyor.


3





Resim 1.1: Ana kartın üstten görünüşü
1.2. Ana Kartın Çalışması

Resim 1.2: Ana kartın çalışmasını gösteren şekil

4


Ana kartların temel görevi, üzerinde olan birimler ve genişletme yuvalarına takılacak

birimler arasında veri akışını sağlamaktır. Ana kart, insanların sinir sistemi gibi birimlerin

çalışmasını düzenlemek ve kontrol etmekle görevlidir.Resim 1.2 incelendiğinde anakart

üzerindeki tüm birimlerin yonga seti(chipset) adı verilen entegre devrelere bağlı olduğu

gözlenir.Bu entegreler, ana kartın beynidir ve tüm sistemin uyumlu şekilde çalışmasını

sağlar.
İlerleyen konularda detaylarına girilecek olan anakart bileşenleri, veri taşıyıcı

yol(BUS) adı verilen iletken hatlarla veya doğrudan yonga setine bağlıdır. Yonga setlerine

veri aktarılırken, veri üzerinde düzenleme yapılacaksa veya veri bir sıra dahilinde alınacaksa

ara yüz kontrol birimleri kullanılır.Anakart üzerindeki iki temel yonga seti, farklı birimlerin

çalışmasını kontrol eder.Ayrıca sistemin bir düzen içinde çalışmasını sağlayan saat frekansı

sinyali de osilatör devreleri tarafından farklı frekanslarda üretilerek gerekli birimlere giriş

olarak verilir.


1.3. Ana Kartın Bileşenleri

Resim 1.3: Bir ana kartın blok şeması

Resim 1.3’de bir ana kartın bileşenleri blok şeması şeklinde gösterilmiştir.Bu ana

kartın üzerinde olmayan (AGP slot vb.) bileşenlerde ayrıca anlatılacaktır.
5


1.3.1.Yonga Seti (Chipset)

Yonga seti (chipset) ana kartın "beynini" oluşturan entegre

devrelerdir. Bunlara bilgisayarın trafik polisleri diyebiliriz: işlemci,

önbellek, sistem veri yolları, çevre birimleri; kısacası PC içindeki her

şey arasındaki veri akışını denetlerler. Veri akışı, PC'nin pekçok

parçasının işlemesi ve performansı açısından çok önemli olduğundan,

yonga seti de PC'nizin kalitesi, özellikleri ve hızı üzerinde en önemli

etkiye sahip birkaç bileşenden biridir.


Resim 1.4: Sis 648 yonga seti
Eski sistemlerde PC' nin farklı bileşen ve işlevlerini, çok sayıda yonga denetlerdi.

Yeni sistemlerde hem maliyeti düşürmek hem tasarımı basitleştirmek hem de daha iyi

uyumluluk sağlamak için bu yongalar, tek bir yonga seti olarak düzenlendi. Günümüzde en

yaygın yonga seti Intel ve AMD tarafından üretilmektedir.Bu firmalar sadece kendi

mikroişlemcilerine uygun yonga seti üretmektedirler. Silicon Integrated Systems (SiS), Acer

Labs Inc. (ALI), VIA gibi üretici firmaların da geliştirdiği popüler yonga setleri vardır.


Chipset’lerdeki gelişmeler işlemcilerdeki gelişmelere paralel olarak ilerlemektedir.

Yeni bir RAM ya da veri yolu teknolojisi geliştirildiği zaman bunu işlemciye aktaracak olan

Chipsetler de geliştirilir.
1.3.2 Veri Yolları (BUS)
Ana kart üzerindeki bileşenlerin birbirleriyle etkileşimde bulunmasını sağlarlar. Veri

yolları geliştirilme sırası ile ISA (Industry Standard Architecture), PCI (Peripheral

Componet Interconnect) , AGP (Advanced Graphics Port) ve PCIe (Peripheral Componet

Interconnect Express)’dir. Bu veri yolları, aynı zamanda bu yolları ile uyumlu çalışan ek

donanım kartlarına slotlar ile bağlanabilir. Böylece veri yolunu kullanarak ek donanım birimi

ile iletişim sağlanır.


Veri yolları ile sadece datalar taşınmaz. Bu yollar aynı zamanda kontrol sinyallerini ve

adres bilgilerini de taşır.Kontrol sinyalleri ile donanım birimlerinin çalışmaları

düzenlenirken adres bilgileri ile donanım biriminin kullandığı verilere ulaşım yolu

tanımlanmış olur.


ISA veri yolu kullanımı tamamen terkedilmiştir.Yeni üretilen ek donanım birimleri

PCI veri yolunu destekleyecek şekilde üretilmektedir.Ekran kartları için kullanılan AGP veri

yolu ise yerini daha hızlı veri akışı sağlayan PCIe veri yoluna bırakmaktadır.

6


1.3.2.1. ISA (Industry Standard Architecture)


Resim 1.5: ISA veri yolu

1984 yılında geliştirilmiş bir bus veri yoludur. Resim 1.5’te uzun ve siyah olarak

görüntülenen veri yoludur. 16 adet veri aktarım bitine sahip bu veri yolunun sadece ilk

bölümü kullanıldığında 8 bit olarak çalışabilmektedir. Teorik olarak saniyede 8 Megabit

transfer yapabilmektedir. Pratikteyse en fazla 1 ya da 2 Megabit hızında çalışabilmektedir.

İlk tak-çalıştır(plug-play) standardı 1993 yılında ISA slot üzerinde çalışan kartlar için

geliştirilmiştir. Bu veri yolu her seferde 16 bit veri transfer edebildiği için sistemde

beklemeye neden olmaktadır.



1.3.2.2. PCI (Peripheral Component Interconnect)

PCI günümüz masaüstü bilgisayarlarında kullanılan en yüksek performansa sahip yol

sistemidir. PCI veri yollarının hızı 20 ile 33 MHZ arasındadır. PCI veri yolu şu an günümüz

PC'lerin hepsinde bulunmaktadır. Bunun dışında ayrıca Power PC tabanlı bilgisayarlarda

kullanılmaktadır. PC’ler 32 bitlik ve 64 bitlik versiyonları ile piyasada bulunmaktadır. Ana

kartınızda PCI yuvaları beyaz renktedir. PCI slotları LAN, SCSI, USB ve diğer kartları

desteklemektedir. PCI veri yolu tak çalışır desteklidir.
1.3.2.3. PCI Express
PCI Express PCI veri yolunda kullanılan paralel veri iletimi mimarisinin yerine seri

çalışan ve noktadan noktaya iletişim mimarisini kullanan bir teknoloji getiriyor. İki PCIe

aygıtı bir linkle bağlanıyor ve her bir link, bir ve birden fazla yollar meydana getiriyor.

Meydana gelen her yol da iki adet düşük-voltaj değerine sahip oluyor. Bu voltaj diferansiyeli

de karşıt yönlerde saniyede 2.5Gb veri taşıyabilen bir sinyal çiftini oluşturuyor. Çiftlerden

biri gönderme (transmitting) işini yaparken, diğeri de alma (receiving) işini yapıyor. Bant

genişliğini daha da artırmak içinse, oluşturulan yolların birden fazlası paralel bir şekilde (x1,

x2, x4, x8, x12, x16 veya x32 yol) iki PCIe aygıtı arasına yerleştirilip her bir yolun ayrı ayrı

sahip olduğu bant genişliğinin birleştirilmesi yoluna gidiliyor. İşte örneğin grafik kartları için

kullanılan PCI Express x16 veri yolunun anlamı, “16 adet paralel yolun birleştirilerek” bu

yolun sağlanması demek. Tahmin edebileceğiniz gibi sistemde en fazla bant genişliğine

ihtiyaç duyan veri yolu, grafik kartlarının kullanmak zorunda oldukları veri yolları. Bu

önceden AGP iken, şimdi PCI Express x16 hâline gelmiş. Bu da her yönde saniyede 4Gb’lik

bir veri akışı demek. Yakın bir gelecekte linklerin sahip olduğu sinyal oranının artırılarak ya

da yan yana daha fazla yol konarak daha fazla bant genişliğinin elde edilmesi düşünülüyor.

7




Resim 1.6: PCI veri yolu

Resim 1.7: PCIe veri yolları

1.3.2.4. AGP (Accelerated Graphics Port)
Hızlandırılmış grafik port‘u anlamına gelen AGP, ekran kartları için kullanılan yeni

bir veri yoludur. AGP veri yolları Pentium II ve üstünü destekleyen ana kartlarda

bulunmaktadır. PCI veri yolu ile aralarındaki temel fark: AGP‘ler 128 KB’a varan büyük

grafik dokularını (texture) ekran kartı belleğinin dışında, sistem belleğinden de yararlanarak

işler. Bu sayede performansta artış sağlanır. AGP veri yolunun performansta bu şekilde bir

artış sağlamasına “Doğrudan Bellek Kullanımı” DIME (Direct Memory Execute) denir.

Ancak her AGP kartı bu özelliği kullanamaz. Bunun için bilgisayarda USB (Universal Serial

Bus)’nin yüklenmiş olması gerekmektedir; çünkü veri aktarımı bu mantık çerçevesine yakın

gelişmektedir.
AGP veri yolunu sadece ekran kartları kullanmaktadır. Bu nedenle veri yolunun tüm

bant genişliği ekran kartları için çalışmış olmaktadır. Tüm bant genişliği sadece ekran kartı

için kullanıldığından, bu yolu kullanan ekran kartlarının performansı pci veri yolunu

kullanan ekran kartlarına nazaran oldukça yüksek olmaktadır.


AGP veri yolu, standart olarak 66MHz bir saat frekansı ile çalışır. Bu çalışma hızı,

saat frekansının inen ve çıkan kenarları beraber kullanılarak AGP 2X şeklinde

geliştirilmiştir. Aynı anda birbiri ile çakışmayan birden fazla saat frekansı kullanılarak da

AGP 4X ve AGP 8X veri yoları kullanılmıştır.

8


Aşağıdaki tabloda AGP veri yolunun PCI veri yoluna göre hız farkı

görülmektedir.




PCI

AGP 1x

AGP 2x

AGP 4x

AGP 8x
Veri Yolu

Frekansı

33Mhz


66Mhz

66Mhz


66Mhz

66Mhz
Örnekleme Hızı (Clock



devri başına)

1

1



2

4

8


Bant

Genişliği

33Mhz


66Mhz

133Mhz


266Mhz

533Mhz
Veri Transfer



Hızı

133MB/s


266MB/s

512MB/s


1.066GB/s

2.132GB/s




Resim 1.8: AGP ekran kartı ve slotu
1.3.3. Portlar ve Konnektörler
Ana kartın dış birimlerle bağlantı kurduğu özel yapılardır. Bağlantı kurulacak birim ile

iletişim kurmaya uygun fiziksel yapıdadır. Portların bir kısmı kasanın içindedir ve bu

portlara hard disk gibi kasa içine monte edilen birimler bağlanır.Bazı portlarda kasa

yüzeyinde ana karta monteli şekilde bulunur.Bu portlara kasa dışından ulaşılır ve mikrofon

gibi kasa dışında bulunması gereken cihazlar bağlanır.Bazı portların ana kartın yüzeninde

olmasına rağmen istenirse bir uzatma kablosu ile kasa üzerinde ayrılmış özel bölümlere

taşınabilir.Örneğin ek USB portları özel USB uzatma kabloları ile kasa yüzenine taşınabilir.
 Kasa üzerindeki portlar resim 1.9’da gösterilmiştir.
9





Resim 1.9: Kasa üzerindeki portlar
1. PS/2 Fare Portu: Yeşil renkte olan bu port, PS/2 fareler içindir.
2. Paralel Port: 25-pin’li port konnektörlere yazıcı, scanner ve diğer aygıtların takılabilir.
3. LAN (RJ-45) Port: Yerel alan ağlarında ağa bağlanmak için kullanılır.
4. Ses Girişi: Açık mavi renkte olan bu porta teyp, CD, DVD çalar ya da diğer ses

kaynakları bağlanabilir.


5. Ses Çıkışı: Açık yeşil renkte olan bu porta kulaklık, hoparlör takılabilir.
6. Mikrofon Girişi: Pembe renkte olan bu porta mikrofon takılabilir.
7 ve 8. USB Port: USB cihazlar yeni yeni yaygınlaşmaktadır. USB portlara neredeyse her

tür harici cihaz bağlanabilir. Özelliği, seri ve paralel portlara göre çok daha hızlı olması ve

USB aygıtlar üzerindeki yeni USB portları aracılığı ile uç uca çok sayıda cihazın zincirleme

bağlanabilmesidir.


9. VGA Port: 15-pin’li VGA porta monitör bağlanır.
10. Seri Port:Bu 9-pin’li COM porta seri aygıtlar bağlanabilir.
11. PS/2 Klavye Portu: Mor renkte olan bu porta klavye bağlanır.
 Ana kart üzerinde kasa içinden ulaşılabilen portlar da bulunur. Bunlar genel

olarak iki adet IDE portu, bir disket sürücü portu, ana kart ile bütünleşikse SCSI

portudur. Bu portlara takılan yassı kablolar aracılığı ile ana kartımıza sabit disk,

CD sürücü, CD yazıcı, disket sürücü gibi dahili cihazları bağlarız. Bir IDE

portuna bağlı kabloya, üzerindeki iki konnektör aracılığıyla iki cihaz

bağlanabilir.

10


1.Floppy Bağlantısı: Disket sürücüsünün ana karta bağlanması için kullanılır.

Bağlantı yapılırken Floppy kablosunun üzerindeki kırmızı işaretin ana kart üzerindeki

bağlantı noktasındaki PIN 1 üzerine gelmesine dikkat edilir.

Resim 1.10: Floppy disk sürücü portu ve bağlantı şekli
2.IDE Bağlantısı: Hard disk ve CD sürücülerinin ana karta bağlanması için kullanılır.

Bağlantı yapılırken IDE kablosunun üzerindeki kırmızı işaretin ana kart üzerindeki bağlantı

noktasındaki PIN 1 üzerine gelmesine dikkat edilir.Bir IDE portuna birden fazla cihaz

bağlanacaksa MASTER ve SLAVE cihazlar jumper ayarları ile belirlenmelidir.




Resim 1.11: IDE portu ve bağlantı şekli

11


3.SATA Konnektörleri: Serial ATA (SATA) birimi ise son zamanlarda hızla

yaygınlaşmaktadır. SATA saniyede 150 MB veri akışını desteklemektedir. SATA kabloları

çok daha incedir. SATA ara birimini destekleyen bir sabit disk seçilirken, seçilen ana karta

da dikkat edilmelidir. Çünkü standart IDE bağlantı noktalarına bağlamak mümkün değildir.



Resim 1.12: SATA portu ve bağlantı şekli
4. Fan Konnektörleri: Soğutucu fanların kablosunun takıldığı konnektörlerdir.

12V’ta 350mA~740mA ya da 1A~2.22A(26.64W)’de çalışmaktadır. Fan kablosunu takmayı

unutmamalısınız. Aksi takdirde sistem içinde yetersiz hava akışından dolayı anakart zarar

görebilir. CPU fan mikroişlemci için tasarlanmış ve devir kontrolü de bulunan bir türüdür.

Kasa üzerindeki diğer fanlar içinde konnektörler bulunur.

Resim 1.13: Fan konnektörleri ve bağlantı şekilleri

12


5. Dijital Audio Konnektör: Bu konnektörler, dijital seslerin çıkışı için kullanılır.

Resim 1.14: Dijital audio konnektör

6. ATX Güç Konnektörleri: Güç kaynağının ana karta bağlandığı konnektörlerdir.

Resim 1.15: ATX güç konnektörleri

13


7. USB Konnektörler: Çeşitli çevre birimlerinin anakarta bağlanmasını sağlayan

portlardır. Yazıcı , video kamere vb. birçok cihaz bu portları kullanır.Bir ana kartın üzerinde

ve yanında USB port bulunabilir.Yan tarafta bulunan USB portlara kasanın arka kısmından

ulaşılabilir(bk. resim 1.9). Ana kartın üzerinde bulunan USB portlar ise ara kablolar ile

kasanın ön veya yan tarafına uzatılabilir.

Resim 1.16: USB konnektörler

8. Sistem Panel Konnektörleri : Ana kartın kullanıcılar tarafından kontrol edilmesini

veya sistemin çalışma durumunun ledler ile bildirilmesini sağlayan paneldir.




Resim 1.17: Sistem Panel Konnektörleri
Sistem Güç LED’i (Yeşil 3-pin PLED): Sisteme elektrik geldiğinde bu

LED’in yandığı görülür.

Sabit Disk Aktivite LED’i (Kırmızı 2-pin IDE-LED): Sabit diske veri

yazarken ya da veri okurken IDE-LED yanar.

PC Hoparlörü (Turuncu 4-pin SPEAKER): Hoparlör sistem seslerini ve

uyarılarını duymayı sağlar.


14


Güç/Uyku Düğmesi: Bu konnektör, sistem güç düğmesi içindir. Güç

düğmesine bastığınızda BIOS ayarlarına bağlı olarak sistem ya kapanacak ya da

uyku moduna girecektir. Sistem açıkken güç düğmesine 4 sn’den fazla

bastığınızda sistem kapanacaktır.

Yeniden Başlat Düğmesi (Mavi 2-pin RESET): Sistemi kapatmadan yeniden

başlatmayı sağlar.


9. İşlemci Soketi : Ana kart üzerinde işlemciyi takmak için bir soket veya slot

bulunur. Soket, yassı dikdörtgen şeklindeki işlemciler için iki düzlem üzerine (enine ve

boyuna) uzanan iğnelerin oturduğu yuvaya verilen addır.

Resim 1.18: İşlemci soketi
10. Bellek Yuvaları: Sistem belleklerinin takıldığı yerlerdir.

Resim 1.19 : RAM yuvaları

15


11. Bios ve Bios Pili : Bios’da ana kartta sistem açılışında gerekli olan bilgiler ve

sistemin neleri desteklediği ile ilgili bilgiler mevcuttur. Bios Pili ise ana kart üzerinde

elektrik akımı olmadığı durumlarda bazı önemli bilgilerin tutulması amacıyla kullanılan çok

küçük bir güce sahip pildir.



Resim 1.20 : Bios ve bios pili
1.4. Anakart Chipsetleri
Chipseti (yonga seti) ana kartın beynini oluşturan entegre devrelerdir. Bunlar işlemci,

ön bellek, sistem veri yolları, çevre birimleri, kısacası PC içindeki her şey arasındaki veri

akışını denetler. Veri akışı, PC'nin pekçok parçasının işlemesi ve performansı açısından çok

önemli olduğundan yonga seti de PC'nizin kalitesi, özellikleri ve hızı üzerinde en önemli

etkiye sahip birkaç bileşenden biridir.Kuzey köprüsü ve güney köprüsü olmak üzere iki

chipten oluşan chipsetler, mimari olarak önemli farklılıklar gösterir. Kuzey köprüsü denilen

chip, CPU ve bellekle iletişim kurarken, AGP üzerinden de ekran kartıyla haberleşir. Güney

köprüsü ise, temelde I/O (Input/Output-Giriş/Çıkış) bileşenlerinden sorumludur. Kuzey

köprüsü ve güney köprüsü arasındaki veri aktarımı büyük önem taşır. Çünkü burada

oluşacak bir darboğaz performansı önemli ölçüde düşürür. Aşağıda Mayıs 2006 itibariyle

ana kartlarda kullanılan bazı chipsetler ve genel özellikleri yer almaktadır.
1.4.1. İntel Chipsetleri
Intel tarafından geliştirilen son üç chipset (Mayıs 2006 itibariyle) 975X , 955X ve

925X dir. Bu cipsetler içinde 975X sağladığı daha çok PCIe veri yolu ile öne çıkmaktadır.Bu

cipsetler sadece İntel işlemcileri ile çalışmaktadır.

16


1.4.2. Sis Chipsetleri
Sis hem Intel hem de Amd işlemcileri için chipset üreten bir firmadır.İntel için

geliştirdiği son chipset olan SiS662 de 64 bit teknolojisini , çift çekirdekli işlemcileri ve

PCIe veri yolunu taM olarak desteklemektedir.Amd işlemciler için ürettiği son chipset olan

SiS761GX de yukarıdaki özellikleri desteklemektedir.


1.4.3. Via Chipsetleri
Via tarafından geliştirilen son iki chipset VIA K8T900 ve VIA PT890 dir. VIA

K8T900 AMD işlemcileri desteklemektedir. VIA PT890 ise Pentium işlemcilere uyumludur;

ancak LGA yapısını kullanan işlemcilerle uyumsuzdur.
1.4.4. AMD Chipsetleri
Amd firması da intelde olduğu gibi sadece kendi işlemcilerine uygun chipsetler

üretmektedir.Firmanın son geliştirdiği chipset olan AMD-8132 de PCI-X veri yolu ile

HyperTransport teknolojisi mevcuttur. AMD’nin bir önceki Chipseti olan AMD-8151 ise

AGP veri yolu desteği mevcuttur.


1.5. Ana Kart BIOS’ları
BIOS kelimesi bir kısaltma, uzun hali ise Basic Input/Output System, yani Temel

Giriş/Çıkış Sistemi. Temelde BIOS bir program, ama bilgisayarımıza yükleyip

çalıştırdığımız diğer programlardan yerleştiği yer ve işlevleri açısından farklı. Öncelikle

BIOS sisteminizin ayrılmaz bir parçası sisteminizi kapatsanız da diskinizi formatlasanız da

BIOS yerli yerinde duruyor. Bunun nedeni de BIOS’un diskte değil; ana kart üzerine monte

edilmiş, salt okunabilir bir ROM bellek yongasında kayıtlı olması. Sadece okunabilir desek

de, BIOS’un kayıtlı olduğu yongaya yeni bir BIOS yüklemek mümkün. Ama bu konudan

daha sonra bahsedeceğiz.BIOS yazılımı, diğer yazılımlarınızın aksine dilerseniz

vazgeçebileceğiniz bir opsiyon değil; sistem çalıştığı anda çalışmaya başlayan sistemin temel

bir yapı taşı. Dahası, BIOS tam olarak sisteminize göre ayarlanmış bir yazılı. Bu nedenle de

her ana kartın BIOS’u kendine özel.En yeni, en modern PC’lerdeki BIOS’lar bile aslında çok

eski yazılımlardır. BIOS’un çekirdek fonksiyonları 1981’de çıkmış olan IBM PC’ye

dayanmaktadır ve sisteminiz ne kadar yeni olursa olsun, bu fonksiyonlar halen

değişmemiştir. BIOS’un büyük kısmı, sisteminizi ilk açtığınızda çalışır ve görevini tamamlar

ve işletim sisteminiz görevi devraldığında BIOS sessizce kenara çekilir. Buna rağmen görevi

bitmiş sayılmaz; çünkü sistemin çok derinlerindeki kimi işlevler ve enerji tasarruf

fonksiyonları hâla BIOS’un sorumluluğundadır. Sisteminizde bir sorun çıkmadığında ya da

yeni taktığınız bir donanım başka bir donanım ile çakışmadıkça BIOS’un arka planda

çalıştığını fark etmezsiniz bile.
İlk olarak tasarlandığında BIOS’un 4 fonksiyonu vardı: Sisteminiz her açıldığında,

temel bir donanım kontrolü yaparak bir arıza olup olmadığını tespit etmek (Power On Self

Test – POST), sistem çalıştıktan sonra RAM belleği devamlı olarak tazelemek (bu, artık

yonga seti tarafından gerçekleştiriliyor).

17

Diğer iki temel fonksiyondan biri, sistem açıldığında bazı ufak RAM bloklarını

rezerve edip, bu bloklara sisteminiz hakkında bilgiler yazmak. Bunun amacı da,

yazılımlarınızın sisteminizdeki donanımlar hakkında bilgi sahibi olabilmesi. Örneğin bir

yazılımın, bellekteki belli bir alana bakarak kaç GB’lık bir disk kullandığınızı ve kaç tane

diskinizin olduğunu anlayabilmesi. Bu bloklara BIOS Data Area deniyor.


Temel BIOS işlevlerinden sonuncusu ise yazılımlarınızın donanımınız ile iletişimini

sağlamak. Böylece adını aldığı işlemi, temel giriş/çıkış işlevlerini gerçekleştirmek.


Günümüzde gelişmiş işletim sistemleri BIOS’un yaptığı birçok işi üzerlerine almış

durumdalar. BIOS hala var ve temel işlemler için gerekli, ama işletim sistemleri çoğu BIOS

parametresini de kullanmayabilir. Örneğin BIOS’un Setup ekranına girip, sisteme takılı

disklerinizden birisini devre dışı bıraksanız da Windows’a girdiğinizde diskin yerli yerinde

olduğunu görebiliyorsunuz.
BIOS’un ilk işlevi, sistemin açılmasını sağlamak. Eğer işlemcinize bir şeyler

yapmasını söylemezseniz, ana kartınızın üzerine kendi başına bir şey yapmadan çalışıp

duracaktır. Oysa BIOS, işlemcinize ilk temel komutları vererek sistemin açılış sürecini

başlatır. POST işlemi tamamlandıktan sonra da kontrolü diğer programlara bırakır. Bu

sayede PC’lerimizin evrensel olması sağlanır. Yani işletim sistemine özel BIOS’a gerek

kalmaz. BIOS işini yapıp kontrolü devreder, ondan sonra işi ister Windows XP devralır, ister

Linux, ister BeOS.
Bazı yerlerde “CMOS Setup” ya da “CMOS’u sıfırladım” gibi ifadeler okumuş,

duymuş olabilirsiniz. BIOS, sadece okunabilir bir ROM bellek yongasında kayıtlıdır. Bu

durumda BIOS’da yaptığınız ayarları kaydetmek için bir yer gerekmektedir. İşte CMOS

burada devreye giriyor. CMOS, uzun ismi Complimentary Metal Oxide Semiconductor olan

bir bellek çeşididir. BIOS’un ayar ekranlarına girip yaptığınız değişiklikler, bu CMOS

yongasına kaydedilir. Sistem kapatıldığında yonganın içindeki bilgiler kaybolmasın diye de

ana kartınızın üzerinde bir pil vardır. Bu pil CMOS yongasını yıllarca besleyebilir. Bazen

bilgisayar kullananların “BIOS, yaptığım sistem ayarlarını kaydetmiyor. Sistem her

açıldığında ayarlar sıfırlanıyor” şikâyetlerini duyarsınız. İşte bu şikâyetlerin nedeni ya

CMOS’un arızalı olması, ya da pilin bitmiş olması nedeni ile içine kaydedilen bilgileri

unutmasıdır.
İlk üretilen bilgisayar sistemlerinde BIOS’lar sadece okunan ROM(sadece okunur

bellek) entegrelerinden üretilirken günümüzde sürekli gelişen donanım birimlerinin hızını

yakalayabilmek için BIOS güncellemeleri gerekmektedir. Bu yüzden günümüzdeki ana

kartlarda BIOS entegreleri EEPROM(elektrik ile yazılabilen bellek) türünde olup tekrar

programlanabilmektedir.

  1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə