Amerikan edebiyatinin ana hatlari




Yüklə 0.71 Mb.
səhifə1/14
tarix20.04.2016
ölçüsü0.71 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


 



AMERİKAN

EDEBİYATININ

 ANA HATLARI

 

 

 



 

 

 


İÇİNDEKİLER

1. BÖLÜM

1776'YA KADAR ERKEN AMERİKAN VE KOLONİ DÖNEMİ

KEŞİF GEZİLERİ EDEBİYATI

 

NEW ENGLAND'DA SÖMÜRGE DÖNEMİ

William Bradford (1590-1657)
Anne Bradstreet (c. 1612-1672)
Edward Taylor (c. 1644-1729)
Michael Wigglesworth (1631-1705)
Samuel Sewall (1652-1730)
Mary Rowlandson (c. 1635-c. 1678)
Cotton Mather (1663-1728)
Roger Williams (c. 1603-1683)
John Woolman (1720-1772)
Jonathan Edwards (1703-1758)

GÜNEY VE ORTADAKİ KOLONİLERDE EDEBİYAT

William Byrd (1674-1744)

Robert Beverley (c. 1673-1722)

Olaudah Equiano (Gustavus Vassa) (c. 1745- c. 1797)

Jupiter Hammon (c.  1720- c. 1800)


2. BÖLÜM

DEMOKRATİK KÖKLER VE DEVRİMCİ YAZARLAR: 1776-1820

AMERİKA'NIN AYDINLANMASI

Benjamin Franklin (1706-1790)

Hector St. John de Creveoeur (1735-1813)

POLİTİK BROŞÜRLER

Thomas Paine (1737-1809)



NEOKLASİZM: DESTAN, ALAYCI DESTAN VE TAŞLAMA

 

AMERİKAN DEVRİMİNİN ŞAİRİ

Philip Freneau (1752-1832)

KURGUSAL EDEBİYAT (ROMAN VE HİKAYE) YAZARLARI

Charles Brockden Brown (1771-1810)

Washington Irving (1789-1859)

James Fenimore Cooper (1789-1851)



KADINLAR VE AZINLIKLAR

Phillis Wheatley (c. 1753-1784)

Diğer Kadın Yazarlar


3. BÖLÜM

ROMANTİK DÖNEM, 1820-1860: DENEMECİLER VE ŞAİRLER

TRANSANDANTALİZM

Ralph Waldo Emerson (1803-1882)

Henry David Thoreau (1817-1862)

Walt Whitman (1819-1892)



BRAHMİN ŞAİRLER

Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882)

James Russell Lowell (1819-1891)

Oliver Wendell Holmes (1809-1894)



İKİ REFORMCU

John Greenleaf Whittier (1807-1892)

Margaret Fuller (1810-1850)

Emily Dickinson (1830-1886)



4. BÖLÜM

ROMANTİK DÖNEM, 1820-1860: KURGU

ROMANS

Nathaniel Hawthorne (1804-1864)

Herman Melville (1819-1891)

Edgar Allan Poe (1809-1849)



KADIN YAZARLAR VE REFORMCULAR

Harriet Beecher Stowe (1811-1896)

Harriet Jacobs (1818-1896)

Harriet Wilson (c.  1807-1870)

Frederick Douglass (1817-1895)


5. BÖLÜM

GERÇEKÇİLİĞİN YÜKSELİŞİ: 1860-1914

SAMUEL CLEMENS (MARK TWAIN) (1835-1910)

 

BATI SINIRI (“FRONTIER”) ESPRİSİ VE GERÇEKÇİLİĞİ

 

YEREL RENKLER

 

ORTABATI GERÇEKÇİLİĞİ

 

KOZMOPOLİT ROMANCILAR

Henry James (1843-1916)

Edith Wharton (1862-1937)

DOĞACILIK VE “HAKSIZLIKLARIN PEŞİNE DÜŞMEK” (MUCKRAKING)

Stephen Crane (1871-1900)

Jack London (1876-1916)

Theodore Dreiser (1871-1945)



ŞİİRDE “ŞİKAGO EKOLÜ”

Edgar Lee Masters (1868-1950)

Carl Sandburg (1878-1967)

Vachel Lindsay (1879-1931)

Edwin Arlington Robinson (1869-1935)

İKİ KADIN BÖLGESEL ROMANCI

 

SİYAH AMERİKALI EDEBİYATININ YÜKSELİŞİ

Booker T.  Washington (1856-1915)

W.E.B. Du Bois (1868-1963)

James Weldon Johnson (1871-1938)

Charles Waddell Chesnutt (1858-1932)



6. BÖLÜM

MODERNİZM VE DENEYSELCİLİK: 1914-1945

MODERNİZM

 

ŞİİR 1914-1945: BİÇİM KONUSUNDA DENEMELER

Ezra Pound (1885-1972)

T.S. Eliot (1888-1965)

Robert Frost (1874-1963)

Wallace Stevens (1879-1955)

William Carlos Williams (1883-1963)

İKİ SAVAŞ ARASINDA

Robinson Jeffers (1887-1962)

Edward Estlin Cummings (1894-1962)

Hart Crane (1899-1932)

Marianne Moore (1887-1972)

Langston Hughes (1902-1967)



DÜZ YAZILAR, 1914-1945: AMERİKAN GERÇEKÇİLİĞİ

F.  Scott Fitzgerald (1896-1940)

Ernest Hemingway (1899-1961)

William Faulkner (1897-1962)



SOSYAL FARKINDALIK ÜZERİNE ROMANLAR  

Sinclair Lewis (1885-1951)

John Dos Passos (1896-1970)

John Steinbeck (1902-1968)



HARLEM RÖNESANSI

Jean Toomer (1894-1967)

Richard Wright (1908-1960)

Zora Neale Hurston (1903-1960)



EDEBİ AKIMLAR: FİRARİLER VE YENİ ELEŞTİRİ

 

20’NCİ YÜZYIL AMERİKAN DRAMASI (TİYATRO EDEBİYATI)

Eugene O'Neill (1888-1953)

Thornton Wilder (1897-1975)

Clifford Odets (1906-1963)


7. BÖLÜM

1945’TEN BUGÜNE AMERİKAN ŞİİRİ: GELENEKSEL-KARŞITLIĞI

GELENEKÇİLİK

Robert Lowell (1917-1977)



ÖZELLİKLİ ŞAİRLER

Sylvia Plath (1932-1963)

Anne Sexton (1928-1974)

John Berryman (1914-1972)

Theodore Roethke (1908-1963)

Richard Hugo (1923-1982)

Philip Levine (1928- )

James Dickey (1923- )

Elizabeth Bishop (1911-1979) ve Adrienne Rich (1929- )

DENEYSEL ŞİİR

Black Mountain Ekolü

San Francisco Ekolü

Beatnik Şairler

New York Ekolü

Gerçeküstücülük ve Varoluşçuluk



KADIN ŞİİRİ VE  ÇEŞİTLİ ETNİK GRUPLARIN ŞİİRLERİ

Chicano (Meksikalı-Amerikalı)/Hispanik (İspanyol Kökenli)/Latino (Latin Kökenli) Şiir

Yerli Amerikalı Şiiri

Afrikalı-Amerikalı Şiiri

Asyalı-Amerikalı Şiiri

YENİ YÖNLER


8. BÖLÜM

AMERİKA’DA 1945’TEN  GÜNÜMÜZE  DÜZYAZI: GERÇEKÇİLİK VE DENEME

GERÇEKÇİ MİRAS VE 1940’LARIN SON YILLARI

Robert Penn Warren (1905-1989)

Arthur Miller (1915-2005)

Tennessee Williams (1911-1983)

Katherine Anne Porter (1890-1980)

Eudora Welty (1909- )



ZENGİN AMA UZAKLAŞTIRILMIŞ 1950’LER

John O'Hara (1905-1970)

James Baldwin (1924-1987)

Ralph Waldo Ellison (1914-1994)

Flannery O'Connor (1925-1964)

Saul Bellow (1915- )

Bernard Malamud (1914-1986)

Isaac Bashevis Singer (1904-1991)

Vladimir Nabokov (1889-1977)

John Cheever (1912-1982)

John Updike (1932- )

J. D.  Salinger (1919- )

Jack Kerouac (1922-1969)

ÇALKANTILI AMA YARATICI 1960’LAR

Thomas Pynchon (1937- )

John Barth (1930- )

Norman Mailer (1923- )



1970’LER VE 1980’LER: YENİ YÖNLER

John Gardner (1933-1982)

Toni Morrison (1931- )

Alice Walker (1944- )



YENİ BÖLGESELCİLİK

SÖZLÜK

1. BÖLÜM

1776’ya kadar Erken Amerİkan ve Kolonİ Dönemİ

Amerikan edebiyatı Kızılderili kültürlerinin sözlü olarak aktarılmış söylenceleri, masalları, öyküleri ve lirik şiirleri (daima şarkılar) ile başlar. İlk Avrupalıların gelmesinden önce Kuzey Amerika’da var olan 500’den fazla farklı Kızılderili dili ve kabile kültürü arasında yazılı edebiyat yoktu. Bu nedenle, Amerikan Yerlilerinin sözlü edebiyatı oldukça çeşitlidir. Navajolar gibi yarı-göçebe avlanma kültürlerinin öyküleri Acomalar gibi “pueblo”larda (Kızılderili evi) yaşayan yerleşik tarımsal kabilelerin öykülerinden farklıdır; Ojibwalar gibi  kuzeyde göller bölgesinde yaşayanların öyküleri ise Hopiler gibi çöl kabilelerinin öykülerine göre köklü farklılıklar gösterir.

Kabileler tanrılara, hayvanlara, bitkilere veya kutsal kişilere tapınarak kendi dinlerini korudular. Yönetim sistemleri demokrasiler, yaşlılar kurulu ile teokrasiler arasında değişiyordu. Kabilelere ait bu çeşitlilik sözlü edebiyatta da kendini gösterdi. Yine de, bir kaç genelleme yapılabilir. Örneğin, Kızılderili hikayelerinde hem ruhsal hem de fiziksel anne sayılan tabiata gösterilen büyük saygı ve ihtimam çok zengin bir biçimde yer alır. Tabiat canlıdır ve ruhsal güçleri vardır; ana karakterler hayvan veya bitki olabilir ve bunlar genellikle bir kabile, bir grup veya bir kişiyle ilişkilendirilmiştir. Daha geç dönemlerdeki Amerikan edebiyatında Kızılderililerin kutsallık anlayışına en çok Ralph Waldo Emerson’un yazdığı ve hayatın tamamını kapsayan doğaüstü Over-Soul (Evrensel Ruh) yaklaşmıştır.

Meksika kabileleri Tolteklerin ve Azteklerin tanrısı olan ilahi Quetzalcoatl’a tapınmışlar, başka yerlerde de ulu bir tanrı veya kültüre ait birkaç hikaye anlatılmıştır. Ancak, tek bir yüksek ilahi varlıkla ilgili uzun ve standartlaştırılmış bir dinsel dönem görülmemektedir. Eski Dünyanın ruhsal hikayelerinin en yakın benzerleri genellikle Şamanların tanıtımları ve gezilerinin anlatımlarıdır. Bunlardan başka, Ojibwa kabilesinden Manabozho veya Navajo kabilesinden Coyote gibi kültürel kahramanlar hakkında hikayeler vardır. Bu madrabazlar (trickster) farklı ölçülerde saygı görürler. Bir masalda kahramanca davranırken, bir diğerinde bencil veya aptal görünebilirler. Her ne kadar geçmişte İsviçreli psikolog Carl Jung gibi otoriteler madrabazlara ait bu hikayeleri insan ruhunun  aşağılık ve ahlakdışı yanının ifadesi olduğu için küçük görseler de, içlerinde Yerli Amerikalıların da bulunduğu bazı çağdaş bilim insanları Odysseus ve Prometheus gibi saygın Yunan kahramanlarının da aslında madrabaz olduğuna dikkat çekmektedirler.  

Amerikan Kızılderili edebiyatında hemen her sözlü biçime rastlanır: lirik şiirler, tilavetler, masallar, peri masalları, komik fıkralar, büyüler, bilmeceler, atasözleri, destanlar ve tarihin masalımsı anlatımı. Göçlerin ve ataların çok sayıda anlatımlarının yanı sıra düşlere veya büyülere ait şarkılar ve madrabazları anlatan öyküler vardır. Özellikle bazı yaradılış hikayeleri çok yaygındır. Bir çok kabilede farklı olarak anlatılan tanınmış bir yaradılış hikayesinde dünyayı bir kaplumbağa sırtında taşır. Bu hikayenin Cheyenne kabilesi tarafından anlatılan biçiminde, yaratıcı olan Maheo’nun dünyayı sulu bir evrenden biçimlendirmek için dört şansı vardır. Dünyayı suyun dibinden yukarı çıkarabilmek için dört tane su kuşunu dalmaya yollar. Kar beyaz kaz, gerdanlı dalgıçkuşu, ve yeşilbaşlı yaban ördeği gökyüzüne hızla yükselip aşağı doğru kayarak dalarlar ama dibe ulaşamazlar; ancak uçamayan küçük sutavuğu yukarıya gagasının içinde biraz çamur getirmeyi başarır. Maheo’nun kabuğunun üzerinde biçimlendirdiği çamurdan dünyayı taşımak için sadece bir tek yaratığın, alçakgönüllü Kaplumbağa Nine'nin biçimi uygundur.  Kızılderililerin Amerika’ya verdiği ad olan “Kaplumbağa Adası” buradan gelmektedir. 

Şarkılar veya şiirler de hikayeler gibi kutsaldan hafif ve komiğe kadar değişen bir çeşitlilik gösterirler. Ninniler, savaş nağmeleri, aşk şarkılarının yanıs sıra çocuk oyunları, kumar, çeşitli işler, sihir veya dans törenleri için yapılmış özel şarkılar vardır. Genellikle bu şarkılar tekrarlardan oluşur. Düşlerde sunulan kısa şiir-şarkılar bazen Japon haiku veya doğudan etkilenmiş imgeci şiiri akla getiren keskin imgelere ve ince bir ruh haline sahiptir. Bir Chippewa şarkısı şöyle der:



A loon I thought it was
But it was
My love's
splashing oar.

Bir diğer belirgin biçim genellikle çok kısa olan düş şarkılarıdır. Rüyalarda veya düşlerde bazen birdenbire ortaya çıkan, büyü, av veya aşk şarkılarıdır. Bunlar Modoc şarkısında olduğu gibi genellikle kişisel şarkılardır:



I
the song
I walk here. 

Amerika konusunda yapılan araştırmalarda, Kızılderili sözlü geleneği ve Amerikan edebiyatıyla olan ilişkisi, bir bütün olarak en zengin olup, en az araştırılmış konulardan biridir.

Kızılderililerin Amerika’ya katkısı genelde sanılandan çok daha fazladır. "Canoe (kano)," "tobacco (tütün)," "potato (patates)," "moccasin (mokasen)," "moose (geyik)," "persimmon (Trabzon hurması)," "raccoon (rakun)," "tomahawk (balta)," ve "totem (totem)" günlük Amerikan İngilizcesindeki yüzlerce Kızılderili kökenli kelimeden sadece birkaçıdır. Sekizinci bölümde ele alınan Çağdaş Yerli Amerikan yazımı da çok güzel eserler içerir. 

KEŞİF GEZİLERİ EDEBİYATI

Eğer tarihin akışı farklı bir yön alsaydı, Amerika Birleşik Devletleri'nin büyük İspanyol veya Fransız denizaşırı imparatorluklarının bir parçası olması hiç de zor olmayacaktı. Bugünkü sakinleri İspanyolca konuşup Meksika ile tek bir ulus oluşturabilirler veya Fransızca konuşup Kanada’da dili Fransızca olan Quebec ve Montreal ile birleşebilirlerdi. 

Yine de, Amerika'nın ilk kaşifleri İngiliz, İspanyol veya Fransız değildi.  Amerika'nın araştırılmasına ait Avrupa’da ele geçen en eski kayıtlar bir çeşit İskandinav dilindedir. Old Norse Vinland Saga (Eski Norse dilinde Vinland Sagası) on birinci yüzyılın başlarında, yani Yeni Dünyanın Avrupalılar tarafından keşfedilmesine ait bir sonraki kayıttan neredeyse tam 400 yıl önce, serüvenci Leif Eriksson ve bir grup gezgin İskandinavyalının Amerika'nın kuzeydoğu kıyısında - büyük bir olasılıkla Kanada’nın Nova Scotia bölgesinde - kısa bir süre için de olsa yerleştiklerini anlatır.

Ancak, Amerika ve dünyanın geri kalanı arasında bilinen ve sürdürülmüş ilk ilişki İspanya'nın hükümdarları Ferdinand ve Isabella’nın para vererek desteklediği İtalyan kaşif Kristof Kolomb’un ünlü gezisiyle başladı. Kolomb “Epistola” adı altında 1493’te basılan seyir defterinde gezinin çarpıcı yanlarını; canavarlardan korkan ve dünyanın kenarından aşağı düşeceklerini düşünen adamların dehşetini; gemide neredeyse isyan çıktığını; daha önce hiç kimsenin gitmediği kadar uzağa gittiklerini gemicilerin anlamaması için gemi kayıtlarını nasıl değiştirdiğini; ve Amerika’ya yaklaştıklarında ilk defa karayı nasıl gördüklerini anlatır.  

Bartolomé de las Casas Amerikan Kızılderilileri ve Avrupalılar arasındaki ilk temaslar konusunda en zengin bilgi kaynağıdır. Genç bir rahip olarak Küba’nın ele geçirilmesinde yardımcı oldu.  Kolomb’un  seyir defterinin kopyasını çıkarttı ve yaşamının daha sonraki dönemlerinde Kızılderililerin İspanyollar tarafından köleleştirilmesini eleştiren, uzun ve canlı bir biçimde History of the Indians’ı (Kızılderililerin Tarihi) yazdı.

Sömürge kurmak  için ilk İngiliz girişimleri birer felaketle sonuçlandı. İlk sömürge 1585’de Kuzey Carolina sahillerine yakın Roanoke’da kurulmuştu; sömürgede yaşayanların tümü yok oldu ve bölgedeki mavi-gözlü Croatan Kızılderililerini anlatan efsaneler günümüze kadar geldi. 1607'de kurulan ikinci sömürge Jamestown, daha kalıcı oldu. Açlık, vahşilik ve kötü yönetime dayandı. Bununla beraber, dönemin edebiyatının Amerika için parlak renklerle çizdiği resim onu zenginlik ve fırsatlar ülkesi olarak resmeder. Sömürgecilik hikayeleri dünyaca tanındı. Roanoke’nin keşfi Thomas Hariot tarafından, A Briefe and True Report of the New-Found Land of Virginia (Yeni Kurulmuş Ülke Virginia Hakkında Kısa ve Gerçek Rapor, 1588) başlığı altında özenle kaydedilmişti.  Hariot’un kitabı derhal Latinceye, Fransızcaya ve Almancaya çevrilmiş, yazılar ve resimler gravüre dönüştürülmüş ve 200 sene boyunca tekrar basılmıştır. 

Jamestown sömürgesinin liderlerinden biri olan Yüzbaşı John Smith tarafından yazılmış ana kayıtlar, Hariot’un doğru ve bilimsel kayıtlarının tam tersidir. Amansız bir romantik olan Smith’in maceralarını oldukça süslediği anlaşılmıştır. Kızılderili bir genç kız olan Pocahontas’ın tanınmış hikayesini ona borçluyuz. Gerçek veya hayal ürünü olsun, bu hikaye Amerika'nın tarihsel hayal gücünde yerleşmiştir. Öyküde Büyük Şef Powhatan’ın en sevdiği kızı olan Pocahontas’ın şefin elinde esir olan Yüzbaşı Smith’in hayatını nasıl kurtardığını anlatılır. Daha sonra, İngilizler Pocahontas’ı onlara rehine olarak vermesi için Powhatan’ı ikna etmeyi başarınca, kızın inceliği, zekası ve güzelliği İngilizleri etkiler ve 1614’de bir İngiliz beyefendisi olan John Rolfe ile evlenir. Bu evlilik sömürgecilerle Kızılderililer arasında sekiz yıllık bir barış dönemi başlatır. Böylece yeni kurulan sömürgenin devamı sağlanır.

17’inci yüzyılda korsanlar, serüvenciler ve kaşifler kalıcı sömürgecilere ikinci defa bir yol açtılar ve sömürgeciler eşlerini, çocuklarını, çiftlik aletlerini ve zanaat aletlerini de beraberlerinde getirdiler. Keşiflere ait erken edebiyat örnekleri, günlüklerden, mektuplardan, gezi notlarından, gemi seyir defterlerinden ve kaşiflerin kendilerini mali açıdan destekleyenlere - Avrupalı hükümdarlar ya da ticaretle uğraşan İngiltere ve Hollanda’da anonim şirketler- yolladıkları raporlardan oluşuyordu. Bunlara zamanla yerleşmiş kolonilerin kayıtları da eklendi. Sonunda İngiltere Kuzey Amerika’daki sömürgeleri ele geçirdiği için en tanınmış ve en iyi sınıflandırılmış sömürge edebiyatı İngilizcedir.

Amerikan azınlık edebiyatı 20’inci yüzyılda gelişmeye devam ederken ve Amerikan hayatı artan bir biçimde çok kültürlü olurken, bilim adamları kıtanın karışık etnik mirasının önemini yeniden keşfediyorlar. Edebiyatın hikayesi günümüzde İngiliz kayıtlarına başvursa bile, çok zengin kozmopolit başlangıcını bilmek çok önemlidir. 

NEW ENGLAND’DA SÖMÜRGE DÖNEMİ

Büyük bir olasılıkla dünya tarihinde Püritenler kadar aydın sömürgeciler yoktur. 1630 ve 1690 arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin New England olarak bilinen kuzeydoğu bölgesinde bulunan üniversite mezunlarının sayısı ana ülkedekilerle aynıydı. Zamanın en iyi eğitim almış kişilerinin el değmemiş yerlerde hayatlarını riske atmak istemeyecek soylular olduğu düşünülürse, bu çok şaşırtıcıdır. Kendini yetiştirmiş ve eğitmiş Püritenler dikkat çeken istisnalardı. New England bölgesinde sömürgelerini kurarken Tanrının buyruğunu anlamak ve yerine getirmek için eğitim istiyorlardı.

Püritenlere göre bir yazının iyi olması için, evin içinde Tanrıya tapmanın önemi ve ruhun yeryüzünde karşı karşıya kaldığı ruhsal tehlikeler konularının tam olarak farkına varılmasını sağlamalıdır. Püriten üslup karmaşık metafizik şiirlerden basit günlüklere ve ezici bir biçimde bilgiçlik taslayan dinsel tarihlere kadar çok değişebiliyordu. Üslup veya tarz ne olursa olsun, bazı konular değişmiyordu. Hayat bir sınav gibi görülüyordu; başarısızlık sonsuz lanete ve cehennem ateşine, başarı ise eşsiz mutluluklara yol açıyordu. Bu dünya Tanrının gücü ile pek çok farklı yüzüyle zorlu bir düşman olan Şeytanın gücü arasında sürekli bir savaş arenasıydı. Bir çok Püriten heyecanla İsa’nın dünyaya dönerek insanın çilesine son vereceği ve 1000 yıllık barış ve esenlik dönemini başlatacağı “bin yıl”ı (millennium) bekledi.

Bilim adamları uzun zamandan beri Püritanizm ve kapitalizm arasındaki bağlantıya dikkat çekmişlerdir: Her ikisi de hırsa, çok çalışmaya ve başarı için yoğun çabalara dayanır. Her ne kadar Püriten bireyler, katı Tanrıbilimsel anlamda “kurtarılmış” ve cennete gidecek seçilmişler arasında olup olmadıklarını bilmeseler de, Püritenler yeryüzündeki başarının seçilmiş olmanın bir işareti olduğuna inanırlardı. Zenginlik ve başarı aynı zamanda ruhsal sağlığın ve sonsuz hayat vaatlerinin güvencesi olarak kabul edilirdi.

Üstelik, vekilharçlık kavramı başarıyı özendiriyordu. Püritenler her nesneyi ve olayı daha derin ruhsal anlamları olan simgeler olarak görürler ve kendi zenginliklerini ve toplumlarının iyi durumunu daha da ileri götürerek Tanrının planlarına da daha çok uyduklarını düşünürlerdi. Dünyevi ve dinsel dünyalar arasında ayırıcı bir çizgileri yoktu: Hayatın tamamı Takdiri İlahinin bir ifadesiydi. Bu inanış daha sonra Transandantalizm'de yeniden ortaya çıkar.

Püriten yazarlar günlük olayların kaydını tutarken, onların ruhsal anlamlarını ortaya çıkarmak için, İncil'i bölüm ve satır olarak belirtirdi. Tarih, Yeni Dünya karşısında Püriten zafere ve Tanrının Yeryüzündeki Krallığı'na doğru giden sembolik bir dinsel panoramaydı.

New England’a yerleşen ilk Püriten sömürgeciler, Reformasyon Hıristiyanlığı'nın ciddiyetine örnek oluşturdular. “Hacılar” olarak tanınan bu küçük bir grup insan 1608’de uygulanan zulümler sırasında, İngiltere’den, daha o zaman bile dinsel hoşgörüsüyle tanınan, Hollanda’ya göç etmişlerdi.

Püritenlerin çoğu gibi İncil'i kelimesi kelimesine uyguladılar. Korintlilerin İkinci Kitabı'nı okudular ve ona göre davrandılar – “Tanrı onların arasından çık ve ayrı ol dedi. ” İngiliz Kilisesi'ni içinden arındıramayacaklarını anlayınca “Ayrılıkçılar” yeraltında “sözleşmeli” kiliseler kurdular. Bu kiliseler krala değil, gruba sadakat yemini ettiler. Krala karşı hainlikle suçlanan ve cehennemde yanmaya mahkum edilen bu kişiler genellikle öldürülürdü. Ayrılıkları sonunda onları Yeni Dünya'ya götürdü.



William Bradford (1590-1657)

William Bradford Ayrılıkçıların gelmesinden kısa bir süre sonra Massachusetts Bay sömürgesinde Plymouth Valisi seçildi. Son derece dindar, kendini kendini yetiştirmiş, “Tanrının eski kehanetlerini kendi yerli güzellikleri içinde kendi gözleriyle görmek için” İbrani'ce dahil olmak üzere birkaç dil bilen bir adamdı. Hollanda’ya yapılan göçe katılması, Mayflower ile Plymouth’a gelmesi, ve vali olarak görevleri onu sömürgesinin ilk tarihçisi olmaya uygun kıldı. Plymouth Plantasyonunu anlatan Of Plymouth Plantation (1651) hikayesi sömürgenin başlangıcının açık ve zorlayıcı bir anlatımıdır. Amerika'nın ilk görünüşünü anlatması haklı olarak ünlüdür:



Being thus passed the vast ocean, and a sea of troubles. . . they had now no friends to welcome them nor inns to entertain or refresh their weatherbeaten bodies; no houses or much less towns to repair to, to seek for succor. . . savage barbarians. . . were readier to fill their sides with arrows than otherwise.  And for the reason it was winter, and they that know the winters of that country know them to be sharp and violent, and subject to cruel and fierce storms. . . all stand upon them with a weatherbeaten face, and the whole country, full of woods and thickets, represented a wild and savage hue. 

Bradford İngilizlerin Yeni Dünyası'nda sömürgelerin kendilerini yönetmelerini anlatan ilk dokümanı, “Mayflower Sözleşmesi”'ni Hacılar henüz gemideyken hazırladı. Bu sözleşme bir buçuk asır sonra gelecek olan Bağımsızlık Bildirgesi'nin öncüsüydü.

Püritenler, dinsiz soylular ve ahlaksız yaşamla ilişkilendirdikleri dans etmek ve kağıt oynamak gibi dünyevi eğlenceleri onaylamıyorlardı. ”Hafif” kitaplar okumak ve yazmak da bu sınıfa giriyordu. Püriten zekalar müthiş enerjilerini hayali olmayan ve dini tarzlara akıttılar: şiir, vaazlar, din konusunda kitapçıklar ve tarihçeler. Özel günlükleri ve tefekkürleri bu içedönük ve yoğun insanların zengin iç dünyalarını kaydeder.

Anne Bradstreet (c. 1612-1672)

Bir Amerikalı tarafından yayınlanan ilk şiir kitabı, aynı zamanda bir kadın, Anne Bradstreet, tarafından yayınlanan ilk Amerikan kitabı olma özelliğini taşıyordu. İlk Amerikan sömürgelerinde matbaa makineleri olmadığından, kitabın İngiltere’de basılmış olması hiç şaşırtıcı değildir. İngiltere'de doğan ve eğitim alan Anne Bradstreet bir kontun arazilerinin yöneticisinin kızıydı. 18 yaşındayken ailesiyle birlikte göç etti. Kocası sonunda Massachusetts Bay sömürgesinin valisi oldu. Bu sömürge daha sonra büyük Boston şehrine dönüştü. Uzun, dinsel şiirlerini mevsimler gibi geleneksel konular üzerine yazdı ama günümüz okuyucuları onun en çok günlük hayat üzerine yazdığı esprili şiirlerini ve kocasına ile çocuklarına yazdığı sevgi dolu şiirlerini severler. İngilizlerin metafiziksel şiirinden esinlendi. The Tenth Muse Lately Sprung Up in America (Onuncu İlham Perisi Yakınlarda Amerika’da Ortaya Çıktı, 1650) adlı kitabında Edmund Spenser, Philip Sidney ve diğer İngiliz şairlerinin etkilerini görebiliriz. Sık sık özenle düşünülmüş olağandışı benzetmeler ve genişletilmiş metaforlar kullanır. To My Dear and Loving Husband (Kıymetli ve Seven Kocama, 1678) oryantal şekilleri, sevgi temasını ve o zamanlar Avrupa’da popüler olan kıyaslama fikrini kullanır ama şiirin sonlarında bunlara dinsel bir anlam yükler:



If ever two were one, then surely we.
If ever man were loved by wife, then thee;
If ever wife was happy in a man,
Compare with me, ye women, if you can.
I prize thy love more than whole mines of gold
Or all the riches that the East doth hold.
My love is such that rivers cannot quench,
Nor ought but love from thee, give recompense.
Thy love is such I can no way repay,
The heavens reward thee manifold, I pray.
Then while we live, in love let s so persevere
That when we live no more, we may live ever.


Edward Taylor (c. 1644-1729)

Anne Bradstreet ve hatta New England’ın bütün ilk yazarları gibi, çok yetenekli şair ve papaz Edward Taylor da İngiltere’de doğmuştu. Kendi toprağına sahip küçük bir çiftçinin oğlu olan Taylor, öğretmenlik yaparken İngiliz Kilisesi'ne bağlılık yemini etmektense 1668 yılında New England’a gitmeyi yeğledi. Harvard Üniversitesi'nde okudu ve Harvard eğitimli bir çok papaz gibi Yunanca, Latince ve İbranice öğrendi. Bencil olmayan ve dindar bir adam olan Taylor, sık ormanlarla kaplı, vahşi iç bölgelerin 160 kilometre içinde yer alan bir sınır kasabasında, Westfield, Massachusetts’te kendisine teklif edilen ve ömür boyu sürecek papazlık görevini kabul etti ve yeni gelen göçmenlere misyonerlik görevi üstlendi. Taylor bölgedeki en iyi eğitim almış kişi olarak kasaba papazı, doktor ve sivil lider olarak çalışırken bilgi birikimini kullandı.

Mütevazı, dindar ve çok çalışkan olan Taylor şiirlerini hiçbir zaman bastırmadı. Eserleri ancak 1930’larda bulundu. Eserlerinin bulunmasını hiç kuşkusuz ilahi takdir olarak görecekti; günümüz okurları Kuzey Amerika’da 17’inci yüzyıl şiirinin en iyi  örnekleri olan şiirleri için minnettar olmalılar.

Taylor çeşitli şiir çeşitleri yazdı: Cenazeler için hüzünlü şiirler, lirikler, bir ortaçağ “tartışması” ve 500 sayfalık Metrical History of Christianity (Hıristiyanlığın Vezin Ölçülü Tarihi) (temelde şehitler tarihi). Çağdaş eleştirmenlere göre en iyi eserleri bir dizi kısa hazırlık tefekkürleridir.



Michael Wigglesworth (1631-1705)

Taylor gibi Michael Wigglesworth da İngiltere doğumlu, Harvard eğitimli Püriten bir papaz olarak tıpla uğraşıyordu ve hatırı sayılır üçüncü New England’lı sömürge şairiydi. En iyi tanınan eseri olan The Day of Doom (Kıyamet Günü, 1662) Püriten temaları sürdürür. Sık sık edebi değeri olmayan komik şiir olarak algılanan bu uzun öykü, Kalvinistik doktrinin bu korkunç biçimde halka indirgenmiş haliyle sömürgeler döneminin en sevilen şiiriydi. Bu Amerika'nın ilk çoksatar kitabı cehenneme mahkum edilmenin balad ölçülerinde yazılmış çok kötü bir tanımıydı.

Şiir olarak çok kötü olmasına karşın herkes tarafından çok sevildi. John Calvin’in otoritesi ile bir korku hikayesine duyulan hayranlığı ateşledi. İki asırdan uzun bir süre boyunca insanlar bu uzun, korkunç dinsel terör anıtını ezberlediler; çocuklar gururla onu ezbere okudular, büyükler ise günlük konuşmalarında ondan alıntılar yaptılar. Bu şiirin korkunç cezalandırmalarından sonra The Scarlet Letter (Kızıl Damga, 1850) da Nathaniel Hawthorne’un suçlu Püriten papazı Arthur Dimmesdale’in kendinde açtığı dehşetli yara veya Herman Melville’in yazdığı Moby-Dick’te (1851) New England Faust’u olan sakat Kaptan Ahab’ın yasaklı bilginin peşine düşmesi sonucunda Amerikan insanlığının gemisini batırması çok da büyük bir ilerleme sayılamaz. (Moby-Dick, derin ve rahatsızlık verici eserleri Protestan Amerikanın karanlık ve metafiziksel görünüşünün henüz sona ermemiş olduğunu gösteren 20’nci yüzyıl Amerikan romancısı William Faulkner’ın en sevdiği romandı.)

Bir çok sömürge edebiyatı örneği gibi, erken dönem New England şiiri ana vatanın biçimlerini ve tekniklerini taklit etmekteydi. Buna karşın, dinsel tutku ve İncil’e sık sık yapılan göndermeler ve yeni çevre New England edebiyatına özel bir kimlik kazandırdı. Yalnız yaşayan Yeni Dünya yazarları hızlı taşımacılık ve elektronik iletişimin bulunmasından önce yaşadılar. Bunun sonucu olarak, sömürge yazarları İngiltere’de çoktan modası geçmiş olan yazıları taklit ediyorlardı. Böylece, gününün en iyi Amerikan şairi olan Edward Taylor, metafiziksel şiiri İngiltere’de modası geçtikten sonra yazmaya başladı. Sömürgeleşmenin getirdiği yalnızlıktan bazen Taylor’un şiirinde olduğu gibi, şaşırtıcı yenilikler taşıyan zengin eserler de çıkabiliyordu.

Sömürge yazarları genellikle Ben Jonson gibi büyük İngiliz yazarlarından habersiz görünüyorlardı. Bazı sömürge yazarları farklı mezhepten olan İngiliz şairleri reddediyordu. Böylece kendilerini İngiliz dilindeki en iyi liriklerden ve dramatik modellerden uzaklaştırmış oluyorlardı. Ayrıca, bir çok sömürgeci, kitapların olmaması nedeniyle de bilgisiz kalıyordu.

Yazı yazma, inanç ve davranış için en büyük model, İncilin basıldığı vakit modası geçmiş olan onaylanmış bir İngilizce çevirisiydi. Roma kilisesinden çok daha eski olan İncilin yaşı, Püriten gözlerde onu yetkili kılıyordu.

New England’lı Püritenler Eski Ahitteki Musevi öykülerine sarılmışlar, onların da Museviler gibi inançları yüzünden cezalandırıldıklarına, tek gerçek Tanrıyı bildiklerine ve yeryüzünde bir cennet olan New Jerusalem’i kurmak için seçilmiş olduklarına inanıyorlardı. Eski Ahitteki eski Musevilerle kendileri arasında bir paralellik olduğunun farkındaydılar. Musa Israelitleri Mısır'daki tutsaklıktan kurtararak Tanrının mucizevi yardımıyla Kızıl Denizi iki yana açtı ve ilahi kanunları On Emir olarak aldı. Musa gibi, Püriten liderler de, Tanrının yardımıyla vahşi denizi aşarak ve Tanrının istekleri doğrultusunda yeni kanunlar ve yeni yönetim biçimleri yaratarak halkı İngiltere’deki ruhsal bozulmadan kurtardıklarına inanıyorlardı.

Sömürge dünyaları geçmişe ait olma eğilimindeydi. New England da istisna değildi. New England’lı Püritenler kendi seçimleri, inanışları ve çevre şartlarıyla geçmişe aittiler.



Samuel Sewall (1652-1730)

İncil’e yapılan göndermelerle dolu dinsel şiirlerden daha kolay okunan yazı türü, gerçek olayları aktaran, canlı ayrıntılar kullanan tarihsel ve dünyevi anlatılardır. Vali John Winthrop'un yazdığı Journal (Günlük, 1790) Massachusetts Bay sömürgesi ve Püritenlerin politik kuramı konusunda bilgi veren en iyi kaynaktır.

1674 ile 1729 arasındaki yılların kaydedildiği Samuel Sewall'ın Diary’si (Günce) hem canlı hem de ilgi çekicidir. Sewall, Bradford ve Taylor’da gördüğümüz erken dönem New England yazarlarının modeline uyar. İngiltere’de doğan Sewall sömürgeye küçükken getirilmişti. Boston bölgesine yerleşti ve Harvard’dan mezun olarak hukuksal, idari ve dinsel işlerde çalıştı.

Sewall New England sömürgelerindeki ilk dönem Püritenlerin sıkı dinsel yaşamından daha sonraki, daha dünyevi Yankiler dönemindeki ticari zenginliğe geçişi görecek kadar geç doğmuştu. Samuel Pepys’in aynı dönemdeki İngiliz günlüğüyle kıyaslanan güncesinde farkına varmadan bu geçişi kaydetmiştir.

Pepys’in günlüğü gibi Sewall’ınki de günlük yaşamının ayrıntılı kayıtlarını içerir ve Tanrıya saygılı ve iyi yaşamak konusundaki çabalarını yansıtır. Flört ettiği bir kadına aldığı şekerleri not ettiği gibi peruk takıp atlı araba kullanmak gibi soylu ve pahalı şeyler yapması konusundaki tartışmalarını da kaydetmiştir.

Mary Rowlandson (c. 1635-c. 1678)

Bilinen en eski kadın düzyazı yazarı, bir rahibin karısı olan ve 1676’daki bir Kızılderili katliamında Kızılderililerin elinde geçirdiği 11 haftalık sürenin hikayesini açık ve duygulu bir biçimde anlatan Mary Rowlandson’dur. Aynı John Williams’ın The Redeemed Captive (Geri Alınan Tutsak, 1707) başlıklı bir katliamın ardından Fransızlar ve Kızılderililer tarafından iki yıl boyunca tutsak edilmesini anlatan kitabı gibi, bu kitap da hiç şüphe yok ki, Kızılderili karşıtı duyguları alevlendirdi. Kadınların ürettiği böyle yazılar genellikle özel bir eğitim gerektirmeyen, evcil hikayelerdir. Kadın edebiyatının rahat gerçekçiliğinden ve sağduyulu espri anlayışından yararlandığını söyleyebiliriz; kuşkusuz, Sarah Kemble Knight’ın 1704'de yalnız başına ve korkusuzca Boston’dan New York’a ve tekrar geriye yaptığı gezinin Journal’i (Günlük) (1825'de yazarın ölümünden sonra yayınlanmıştır) Püriten yazıların barok karmaşıklığından kurtulmuştur.



Cotton Mather (1663-1728)

Bilgiçlik taslama konusunda usta olan Cotton Mather’den söz etmeden New England sömürge edebiyatını tamamlanmış sayamayız. Massachusetts Bay’deki dört kuşaklık Mather hanedanının üçüncüsü olan Mather, New England hakkında 500’den fazla kitap ve broşür yazmıştır. Mather’in en iddialı eseri olan 1702 tarihli Magnalia Christi Americana (Ecclesiastical History of New England) (New England’ın Dinsel Tarihi) bir dizi biyografi aracılığıyla New England yerleşimini ayrıntılı olarak tarihsel kayda geçirir. Bu büyük kitap Tanrının krallığını kurmak için kutsal görevle el değmemiş topraklara gönderilen Püritenleri tanıtır. Yapısal olarak, bir dizi hikayeyle örnek oluşturan Amerikalı “Azizlerin Hayatları”nın anlatımıdır. Coşkusu bir dereceye kadar azametli tavırlarını affettirir: “Ben Avrupa’nın yokluklarından Amerikan sahillerine uçarak Hıristiyan dininin mucizelerini yazıyorum. ”



Roger Williams (c. 1603-1683)

1660'li yıllardan 1700 yıllara geçildiğinde, hoşgörü eğilimini durdurmak için ortaya konan tek tük, sert Püriten çabalara karşın dinsel dogmatizm yavaş yavaş azaldı. Papaz Roger Williams din üzerine görüşleri nedeniyle sıkıntı çekti. Bir terzinin İngiltere doğumlu oğlu olarak 1635’te New England’ın insafsız kışının ortasında Massachusetts’ten kovuldu. Massachusetts Valisi John Winthrop tarafından gizlice uyarıldığından, Kızılderililerle yaşayarak hayatta kalabildi; 1636’da Rhode Island’da farklı dinlerden insanlara kucak açacak yeni bir sömürge kurdu.

İngiltere’deki Cambridge Üniversitesinin bir mezunu olarak çalışan insanlara ve değişik görüşlere sempati beslemeye devam etti. Fikirleri onun zamanının çok önündeydi. İmparatorluğu ilk eleştirenlerden biriydi ve Amerikan topraklarının Kızılderililere ait olmasından ötürü Avrupalı kralların Amerika’da toprak dağıtmaya hakları olmadığı konusunda ısrarlıydı. Williams aynı zamanda kilise ve devletin ayrılmasından yanaydı – bugün hala Amerika’da temel bir ilkedir. Hukuk mahkemelerinin dinsel nedenlerle insanları cezalandırma gücüne sahip olmaması gerektiğini savundu – katı New England teokrasilerinin temelini zayıflatan bir görüş. Eşitlik ve demokrasiye inanan birisi olarak Kızılderililerin ömür boyu dostu oldu. Williams’ın çok sayıda kitaplarının arasında Kızılderili dillerinin ilk hazır cümle kitabı da vardır: A Key Into the Languages of America (Amerikan Dilleri için bir Anahtar, 1643). Kitap, aynı zamanda, kabileler arasında yaşarken geçirdiği zamanı temel alarak Kızılderili yaşantısını göz alıcı bir biçimde anlatan  olgunlaşmamış bir etnoğrafyadır. Her bölüm, yemek yemek ve yemek zamanı gibi bir konuya ayrılmıştır. Bu konuyla ilişkili olan Kızılderili kelimeleri ve cümleleri yorumlarla, kısa fıkralarla ve bir şiirle birlikte sunulmuştur. İlk bölümün sonu şöyledir:

If nature's sons, both wild and tame,
Humane and courteous be,
How ill becomes it sons of God
To want humanity.

Eğlence ile ilgili kelimeleri içeren bölümde, şöyle der: “Garip bir gerçektir ki, insan kendilerine Hıristiyan diyen binlercesinin yerine bu barbarların arasında daha çok eğlence bulacaktır.”

Williams’ın hayatı eşsiz bir ilham kaynağı oldu. İngiltere’deki kanlı İç Savaş sırasında gerçekleştirdiği bir ziyaret sırasında buz gibi New England’da nasıl hayatta kaldığından ilham alarak, kömür tedariki kesilince Londra’nın fakirlerine kış boyunca odun taşıttı. Dinsel hoşgörünün sadece farklı Hıristiyan mezhepleri için değil, Hıristiyan olmayanlar içinde korunması gerektiği üzerine canlı makaleler yazdı. The Bloody Tenet of Persecution for Cause of Conscience (Vicdan Nedeniyle Kanlı Zulüm Görüşü, 1644) adlı eserinde şöyle yazdı: “ Bu Tanrının hem isteği hem de emridir – en Pagan, Musevi, Türk veya Hıristiyan karşıtı vicdan hürriyeti ve tapınma için  her ulustan herkese izin verilmesi . . . ” Cana yakın ve insanca Kızılderililerin yanında yaşarken edindiği kültürler arası deneyimler hiç kuşkusuz onun bilgeliğini oluşturdu.

Sömürgelerde etkileşim iki yönlüydü.  Örneğin, John Eliot İncili Narragansett diline çevirdi. Bazı Kızılderililer Hıristiyanlığı seçtiler. Bugün bile, Yerli Amerikan kilisesi Hıristiyanlık ve Kızılderililerin geleneksel inançlarının bir karışımıdır.

Amerikan sömürgelerinde yavaş yavaş ortaya çıkan hoşgörü ve dinsel özgürlük ruhunun temeli Quaker’ların memleketi olan Rhode Island ve Pennsylvania’da atılmıştı. İnsancıl ve hoşgörülü olan Quakerlar, ya da bilinen adlarıyla “Dostlar” bireyin vicdanının kutsallığının sosyal düzen ve ahlakın kaynağı olduğuna inanırlardı. Quakerların evrensel sevgi ve kardeşliğe olan temel inançları onları son derece demokratik yaptı ve dogmatik dinsel otoriteye karşı çıktılar. Etkilerinden korkan katı Massachusetts tarafından sürülen Quakerlar, William Penn’in liderliğinde 1681’de Pennsylvania adlı çok başarılı bir sömürge kurdular.

John Woolman (1720-1772)

En tanınmış Quaker eseri John Woolman’ın yazdığı uzun Journal (Günlük, 1774) dir. Bu günlüğünde iç dünyasını saf, yürekten ve çok tatlı bir üslupla kaydetmiş ve bu bir çok Amerikan ve İngiliz yazarın beğenisini kazanmıştır. Bu olağanüstü adam şehirdeki rahat evini bırakarak onlardan bir şeyler öğrenebilmek ve fikirlerini paylaşmak için vahşi iç kısımlarda Kızılderililerle yaşamaya gitti. Basitçe ifade ettiği arzusu  “yaşamlarını ve içinde yaşadıkları ruhu hissetmek ve anlamak” idi. Woolman’ın adalet-sever ruhu doğal olarak sosyal eleştiriye döner: “Gördüm ki bir çok beyaz insan Kızılderililere rom satıyor.  Ben bunun çok büyük bir kötülük olduğunu düşünüyorum. ”

Woolman aynı zamanda ilk kölelik karşıtı yazarlardan biriydi. 1754 ve 1762’de  iki denemesi yayımlandı: “Zencilere Sahip olmak Üzerine Bazı Düşünceler”. Ateşli bir insaniyetperver olarak adaletsiz olduğunu düşündüğü yetkililer ve kanunlar karşısında “pasif boyun eğme” yolunu seçmişti ve bu yöntemiyle kuşaklar sonra Henry David Thoreau'nun tanınmış denemesi Civil Disobedience’a (Sivil İtaatsizlik, 1849) öncülük etmişti. 

Jonathan Edwards (1703-1758)

John Woolman’ın antitezi tanınmış Quaker'dan sadece 17 yıl önce doğmuş olan Jonathan Edwards idi. Woolman çok az eğitim almıştı; Edwards çok eğitimliydi. Woolman kendi iç ışığının peşinden gitti, Edwards kendini kanunlara ve otoriteye adamıştı. Her iki erkek de iyi yazarlardı ama sömürgelerdeki dinsel deneyimin iki ters ucunu temsil ediyorlardı.

Edwards şekillendiren aşırı görev duygusu, onu çevresinde ortaya çıkan liberalizm güçleri karşısında katı ve karanlık Kalvinizmi korumaya yöneltti. Sinners in the Hands of an Angry God (Kızgın Tanrının Elindeki Günahkarlar, 1741) başlıklı korkutucu ve güçlü vaazı onun en tanınmış eseriydi.

[I]f God should let you go, you would immediately sink, and sinfully descend, and plunge into the bottomless gulf. . . . The God that holds you over the pit of hell, much as one holds a spider or some loathsome insect over the fire, abhors you, and is dreadfully provoked. . . . he looks upon you as worthy of nothing else but to be cast into the bottomless gulf. 

Edwards’ın vaazları çok güçlü bir etkiye sahipti ve bütün katılanları isterik ağlama krizlerine sürüklüyordu. Ancak, uzun vadede, ürkünç sertlikleri insanları Edwards’ın kahramanca savunduğu Kalvinizmden uzaklaştırdı. Edwards’ın dogmatik, ortaçağ vaazları huzurlu ve refah içinde yaşayan 18’inci yüzyıl sömürgecilerine artık uymuyordu. Edwards’dan sonra taze, liberal hoşgörü akımları güçlendi.

GÜNEY VE ORTADAKİ KOLONİLERDE EDEBİYAT

Devrim öncesi güneyin edebiyatı soylu ve dünyeviydi, güney plantasyonlarının güçlü sosyal ve ekonomik sistemlerini yansıtırdı. İlk İngiliz göçmenleri dinsel özgürlük için değil ekonomik fırsatlar için güneydeki sömürgelere yönelmişlerdi.

Her ne kadar bir çok güneyli kölelerinden çok da fazla iyi yaşayamayan fakir çiftçiler ve ticaretle uğraşan insanlar olsalar da, güneyli okumuş üst tabaka, kölelikle sağlanabilen, soylu ve toprakları olan efendilerin oluşturduğu klasik, Eski Dünya idealleri tarafından şekillendirilmişti. Bu gelenekler zengin güneylileri bedenleriyle çalışmaktan kurtardı, onlara boş vakit sağladı ve Amerika'nın ıssız ve boş topraklarının ortasında soylu bir yaşantı kurma rüyasını gerçek kıldı. Püritenlerin çok çalışmaya, eğitime ve ciddiyete verdikleri öneme çok az rastlanıyordu – bunun yerine daha çok at binme ve avlanma gibi zevkler öne çıktı. Kilise, vicdanın ayrıntılı bir biçimde inceleneceği bir forum olmak yerine, soylu sosyal yaşamın merkeziydi.

William Byrd (1674-1744)

Güneyin kültürü doğal olarak kibar beylerin idealleri etrafında gelişti. Çiftlik yönetmek konusunda klasik Yunan okumaktaki başarısını tekrarlayabilen Rönesans adamı olarak feodal bir lordun gücüne sahipti.

William Byrd İngiliz arkadaşı Orrery Kontu Charles Boyle’a 1726'da yazdığı tanınmış mektubunda Westover adlı çiftliğindeki kibar yaşam tarzını anlatır:

Temiz havanın avantajlarının yanı sıra, masraf yapmadan her türlü ihtiyacımızı karşılayabiliyoruz (elbette çiftliği olan bizleri kastediyorum). Benim büyük bir ailem var ve kapım herkese açık, yine de hiç ödenecek faturam yok ve iki buçuk şilin hiç bozulmadan birkaç ay cebimde kalabiliyor.

Atalarımdan biri gibi benim de kendi koyun ve sığırlarım, erkek ve kadın kölelerim, ve hizmetkarlarım arasında her türlü alışveriş var, öyle ki İlahi Takdir dışında hiçbir şeye dayanmadan yaşıyorum. . .

William Byrd Güney sömürgelerinin soylularının ruh dünyasına örnek oluşturur. Kendisine kalan 1040 hektarı 7160 hektara genişleten Byrd, tacir, tüccar ve çiftçiydi. 3600 kitaplık kütüphanesi güneyin en büyüğüydü. Canlı bir zekayla doğmuştu ve babası onu İngiltere ve Hollanda’daki iyi okullara yollayarak daha da geliştirdi. Fransız Sarayı'nı ziyaret etti, Royal Society üyesi oldu ve başta William Wycherley ve William Congreve olmak üzere gününün önde gelen bazı İngiliz yazarlarıyla dost oldu. Londra günlükleri New England Püritenlerinin tam tersi olup, şık akşam yemekleri, parlak partiler, kadınlarla doludur ve kendini ve ruhunu aramaya çok yer verilmemiştir.

Günümüzde Byrd canlı tarzıyla History of the Dividing Line (İkiye Ayıran Çizginin Tarihi) adlı eseriyle tanınır. Bu, 1729’da yaptığı, amacı komşu sömürgeler Virginia ve Kuzey Carolina arasındaki onları ayıran çizgiyi incelemek olan, birkaç hafta süren ve 960 kilometre içeri doğru giden, bir gezinin günlüğüydü. Geniş ve bomboş arazi, Kızılderililer, yarı vahşi beyazlar, vahşi hayvanlar, ve her çeşit zorluğun bu medeni ve kibar adam üzerinde yarattığı izlenimler eşine az rastlanır derecede Amerikalı ve çok güneyli bir kitap oluşturur. İlk Virginia sömürgecilerinle dalga geçer; “yüz kadar adam, çoğu iyi ailelerin yüz karası,” ve fıkralar anlatır: Jamestown’da: “gerçek İngilizler gibi, 50 sterlinden daha fazla etmeyen bir kilise ve 500 tutan bir meyhane inşa ettiler”. Byrd’in yazıları güneylilerin maddi dünyaya duydukları akılcı ilginin çok iyi bir örneğidir: Toprak, Kızılderililer, bitkiler, hayvanlar ve göçmenler. . . . 

Robert Beverley (c.  1673-1722)

Bir başka zengin çiftçi  ve The History and Present State of Virginia (Tarih ve Şimdiki Virginia Eyalet, 1705, 1722) adlı eserin yazarı olan Robert Beverley, Virginia sömürgesinin tarihini insancıl ve canlı bir biçimde anlatır. Byrd gibi, o da Kızılderililere hayrandı ve Virginia ile ilgili garip Avrupa inanışlarına – örneğin “Oraya giden herkes siyahlaşıyor” --  dikkat çekti. Güneylilerin bugün de yaşattıkları bir özellik olan büyük misafirperverliklerine işaret etti.

İnsana ait kusurlara veya çılgınlıklara ironi, alay veya espri ile saldırılan gülünç taşlamalara sömürgeleşmiş güneyde sık sık rastlanır. Bir grup kızgın göçmen, Georgia’nın hayırsever kurucusu General James Oglethorpe’u A True and Historical Narrative of the Colony of Georgia (Georgia Sömürgesinin Gerçek ve Tarihsel Hikayesi, 1741) başlıklı hikayesinde hicvettiler. Onları öylesine fakir ve aşırı çalışmış hale getirerek alçakgönüllü olmalarını sağladığı ve daha fazla hırslı olmanın getireceği endişelerden sakındığı için generale sözde teşekkür ettiler.

The Sotweed Factor adlı kaba ve satirik şiir, Maryland sömürgesini hicveder. Ebenezer Cook adlı bir İngiliz olan yazar, tütün tüccarı olmayı denemiş ama başarılı olamamıştı. Cook sömürgenin kaba yönlerini açıklamış ve sömürgecileri onu kandırmakla suçlamıştı. Şiir abartılmış bir lanetle biter: "May wrath divine then lay those regions waste / Where no man's faithful nor a woman chaste. " Genelde sömürgeleşmiş Güney, hafif dünyevi, bilgili ve gerçekçi edebiyat geleneği ile ilişkilendirilebilir. İngilizlerin edebi yöntemlerini taklit eden güneyliler Yeni Dünya'nın belirgin şartlarını esprili, doğru gözlemleyerek yaratıcılıkta çok üst seviyeye ulaştılar.

Olaudah Equiano (Gustavus Vassa) (c. 1745- c. 1797)

Olaudah Equiano ve Jupiter Hammon gibi önemli siyah yazarlar sömürge döneminde ortaya çıktılar. Nijer’den (Batı Afrika) bir Ibo olan Equiano, The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano, or Gustavus Vassa, the African (Afrikalı Olaudah Equiano, ya da Gustavus Vassa’nın Yaşamının İlginç Hikayesi) (1789) adlı otobiyografisi ile Amerika’da  otobiyografi yazan ilk siyahtı. Köle hikayeleri tarzının ilk örneklerinden biri olan kitapta, Equiano ana vatanını ve yakalanarak West Indies’de esir edilmesinin korkunç ve zalim hikayesini anlatır. Hıristiyanlığı seçen Equiano, Hıristiyanlar tarafından kendisine uygulanan Hıristiyanlık-dışı zalim davranışları dokunaklı bir şekilde anlatır – bu duygu bir çok Afrikalı-Amerikalı tarafından gelecek yüzyıllarda hep dile getirilecektir.



Jupiter Hammon (c. 1720- c. 1800)

Long Island, New York’ta bir köle olan siyah Amerikalı şair Jupiter Hammon, dinsel şiirlerinin yanı sıra An Address to the Negroes of the State of New York (New York Eyaleti Zencileri için Söylev, 1787) adlı konuşmasıyla hatırlanır. Bu söylevinde kölelerin çocuklarının miras yoluyla köle olmaları yerine özgür bırakılmalarını savundu.  An Evening Thought (Bir Akşam Düşüncesi) adlı şiiri siyah bir erkek tarafından Amerika’da yayımlanan ilk şiirdi.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə