AĞirliq qüVVƏSİ”




Yüklə 76.31 Kb.
tarix23.02.2016
ölçüsü76.31 Kb.
Azərbaycan Dövlət Təhsil Nazirliyi

Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti

Fizika fakultəsi IV kurs

403-cü qrup tələbəsi

Cəlilov Arif Vaqif

oğlunun


AĞIRLIQ QÜVVƏSİ”

Mövzusunda

Kurs işi

Giriş Proqramda növzunun yeri

Plan:

1)Ağırlıq qüvvəsi mövzusunda elmi metodik təhlil.



2)Ağırlıq qüvvəsinə aid test materialları.

Ağırlıq qüvvəsi

Cisimlərin yer tərəfindən cəzb olundugu quvvəyə agirliq quvvəsi deyilir.Yerin kutləsini My ,cismin kutləsini isə mc ilə işarə esidlər.Umumdunya cazibə qanuna əsasən cismə təsir edən quvvəni

F=G

düsturun taparıq.Bu elə agirliq quvvəsidir.Bu qüvvə yerin mərkəzinə doğru yönəlmişdir.Agirliq quvvəsi ümumdünya caziba quvvəsinin belə qəribə xassəsi vardir.Bu ona görədir ki,Nyutonun ikinci qanuna görə təcil cismin kütləsi ilə düz aralarındakı məsafə ilə tərs mutanəsibdir.Nyutonyun ümumdünya cazibə qanunu bu qəribəliyi izah etdi.Ümum dünya cazibə qüvvəsi ona görə bütün cisimlərə eyni təcil verir ki,çünki qüvvə özü təsir etdiyi cismin kutləsi ilə tərs mütanasibdir.Beləliklə, ağırlıq qüvvəsi üçün

=mg

bərabərliyini yazmaq olar.

Ağırlıq qüvvəsini dinamometrlə ölçürlər.Kütləni qollu tərəzidə də ölcurlər.Tərəzi tarazlaşdiqda demək olar ki,cismə və çəki daşlarına eyni qüvvə təsir edəcək.Bu ağirliq quvvəsidir.Bu o deməkdir ki,cismin kütləsi

Çəki daşının kütləsinə bərabərdir.Çəki daşlarında məhz onların kütlələri

Göstərildiyindən cismi tarazlaşdıran çəki daşlari üzərindəki rəqəmləri cəmləyərək cismin kütləsini tapmaq olar.Qollu tərəzi cox həssas cihazdır ən həssas tərəzi vasitəsi ilə, kiloqramın 100 milyardda biri olan ən kiçik kütləni ölçmək olar.

Qravitasiya sahəsinin intensivliyi.Sahənin mövcudluğunu və xüsusiyyətlərini aşkara çıxarmaq üçün həmin sahəyə maddi nöqtə gətirilir bunlara sınaq cismi deyilir.Qravitasiya və elektrostatik sahələri intensivlik və potensiyal adlanan fiziki kəmiyyətlərlə xarakterizə olunur.

Qravitasiya sahəsində sınaq cisminə təsir edən qüvvvəni bu cismin kütləsinə nisbəti ilə ölçülən vektoriyal fiziki kəmiyyət qravitasiya sahəsinin intensivliyi adlanır.



g= (1)

Burada F-qravitasiya sahəsinin m kutləli sınaq cisminə təsir qüvvəsidir.Fiziki mahiyyətinə görə qravitasiya sahə intensivliyi vahid kütləli cismə təsir edən cazibə qüvvəsinə bərabərdir.Qravitasiya sahə intensivliyinin vahidi  -dır.

Qravitasiya sahə intensivliyi bu sahənin qüvvə xarakteristikasıdır.O qravitasiya sahəsində cismə qüvvəni müəyyən edir.

F=mg (2)

Ağırlıq qüvvəsi kimi intenivlik vektoru da yerin mərkəzinə doğru yönəlir.



= G , (3)

= G , (4)

= G  . (5)

Burada  ,  , -uyğun olaraq, Yerin (planetin) mərkizindən r məsafədə, səthində h hündürlüklüdə və səthində qravitasiya sahəsinin intensivliyidir.

Nyutonun ikinci qanununa görə , cismin təcili  kimi təyin olunur.Cisminə yalnız ağırlıq qüvvəsi təsir edərsə, olar və (1) düsturundan  alınır.Yəni ağırlıq qüvvəsinin cismə verdiyi təcilədədi qiymətcə və istiqamətcə qravitasiya sahəsinin intensivliyi ilə eynidir.yalmiz ağırlıq qüvvəsinin təsirilə yaranan təcil olduğundan sərbəstdüşmə təcili də adlanır.

(2) - (5) düsturlarından görünür ki, qravitasiya sahə intensivliyinin qiyməti sınaq cisminin kütləsindən və ağırlıq qüvvəsindən asılı olmayıb, planetin kütləsi və mərkəzindən olan məsafə ilətəyin edilir.Buna görə dəmüxtəlif planetlərin və göy cismlərinin səthində - nin qiyməti müxtəlif olur.

Yerin tərkibində müxtəlif maddəllər olduğundan onun müxtəlif hissələri qeyri –bircinsdir.Məsələn, dəmir filiziolan yerlərdə -ın qiyməti sərbəst düşmə təcilinin orta (9.81) qiymətindən böyük, neft və qazyataqları olan yerdə ondan kiçik olur.Ona görədə -n qiymətini dəqiq ölçməklə həmin yerdəki faydalı qazıntının növünü müəyyənləşdirmək olar.Bu üsul geoloji axtarış işlərində geniş tətbiq olunur və qravimetrik kəşviyyat üsulu adlanır.

Yer qütbləridən basıq olduğundan R radiuslu müxtəlif yerlərdə müxtəlifdir.Qütbdən ekvatora yaxınlaşdıqca R artdığından sərbəstdüşmə təcilinin qiyməti azalır, qütblərdə isə əksinə, artır.(5) düsturundan alınır:



 (6)

Deməli,istənilən planetin radiusunun (R) və səthində -ın qiymətini bilməklə kütləsini təyin etmək olar.

Qeyd edək ki,qravitasiya sahəsi üçün superpozisya prinsipi ödənilir:

 (7)

Burada  fəzanın verilmiş nöqtəsində müxtəlif cismlərin yaratdığı qravitasiya sahələrinin intensivliyi, - yekun sahənin intensivliyidir.



İzahsız test

  1. A nöqtəsində cismə təsir edən agırlıq qüvvəsi hansı istiqamətdə yönəlmişdir?



A) 4 B) 1 C) 2 D)3 E) 5

2) Yerin səthinə təsir edən ağırlıq qüvvəsinin onun kütləsindən aslılıq qrafiki hansidir?

A) F0 B)

m

C) D)




E)

3) Avtomobilə yiğılmış yük tədricən boşaldılır.Avtomobilə təsir edən ağırlıq qüvvəsini boşaldılan yükün kütləsindən asılılıq qrafiki hansıdir?

A) B) C)



D)


4) A nöqtəsindəki cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsi hansi istiqamətdə yönəlmişdir?





A) 2 B) 4 C) 3 D) 1

5) Ağırlıq qüvvəsini cismin kütləsindən aslılıq qrafiki verilirB nöqtəsinə uyğun ağırlı qüvvəsi neçe Nyutondur?





A) B) C) D) E)

6) Cismin yer tərəfinən cəzb olunduğu qüvvə nece adalanır ?

A) ağırlıq qüvvəsi B) sürtünmə qüvvəsi

C)cismin çəkisi D) elastiki qüvvəsi

7) Kürələrin hansına ən böyük ağırlıq qüvvəsi təsir edir?







A)10 kq B) 5kq C) 2kq D) eynidir E) 2 və 5 də

8) Cismə hansı planetdə daha böyük ağırlıq qüvvəsi təsir edir. Marsda və ya Venerada ?

A) Marsda B) Verenera C) heç birində D)hər ikisində E) eynidir

9) Bir cismin kütləsi o birindən 5 kq çoxdur.Onlara təsir edən ağırlıq qüvvələri 100 N fərqlənir.Onların hər biriinə təsir edən ağırlıq qüvvələri hesablayın.

A) 35N B) 24 N C) 600 N D) qüvvə təsir etmir E) 5 N

10) Kütləsi 1 kq olan vedrəyə 9 l su doldurulmuşdur . Su ilə doldurulmuş vedrəyə hansı ağırlıq qüvvəsi təsir edir ?

A) 100 N B) 200 N C)180 N D) 90 N E) 900 N

11) Cisim qabariq körpü üzərində sabit sürətlə hərəkət edir.Cismə təsir edən qüvvələrin əvəzləyicisi hansi istiqamətdə yönəlib.



A) 3 B) 2 C) 1 D) 4 E) 5

12)Yer səthinin A nöqtəsindəki cismə təsir edən ağirliq qüvvəsinin istiqamətini göstərin.

A) 4 B) 2 C) 1 D )3 E) 5

13) Ağırlıq qüvvəsinin təsiri ilə saquli istiqamətdə hərəkət edən cismin koordinatı hansı ifadə ilə təyin olunur?

A)  B)  E) 

C)  D)

14)  ifadəsi elə hansı fiziki kəmiyyətlə ifadə olunur?

A) sərbəstdüşmə təcili B) sürət C) yerdəyişmə

D) iş E) qüvvə

15) Ağırlıq qüvvəsi nədir ?

A)Cismə tətbiq olunmuş qravitasiya qüvvəsidir.

B) Asqıya tətbiq olunmuş elastiki qüvvədir.

C) Dayağa tətbiq olunmuş qravitasiya qüvvəsidir.

D) Asqıya tətbiq olunmuş qravitasiya qüvvəsidir.

16) cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsi 4 kN dur.Cismin kütləsini hesablayın ( g=10 )

A) 400 kq B) 200 kq C) 600 kq D) 100 kq E) 50 kq

17) Cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsinin yer səthindən olan hündürlükdən aslılıq qrafiki hansıdır ?







A) B) C) D) E)

18) Şaquli yuxarı atılmış cism 8 saniyədən sonra yerə düşürsə maksimal qalxma hündurlüyü nə qədərdir ?

A) 80 m B) 100 m C) 120 m D) 90 m E) 40 m

19) Kütləsi 7 kq olan cism şaquli aşağı yönəlmiş 5  təcillə hərəkət edir cismin çəkisini hesablayın.

A) 35 N B) 0.2 N C) 7 N D) 70 N E) 350 N

20) Ağırlıq qüvvəsinin vahidi nədir?

A) N B) 400 kq B) m C) D) C E) kq

İzahlı test

1) Kütləsi m=20kq olan cisim üfiqi səth üzərində skunətdədir. Cismə şaquli istiqamətdə F=50N qüvvə təsir edir.Dayağın reaksiya qüvvəsini hesablayın.

Verilir Düstur Həlli r

m
m


=20kq N=F+mg N=50+2010=

=50+200=250N

F=50n


g=10

N=?


A) 250 B) 0 C) 200 D) 100 E) 50

2) Yer səthinin a nöqtəsindəki cismə təsir edən ağirliq qüvvəsinin istiqamətini göstərin.

Həlli

Ağirliq qüvvəsi yerin mərkəzinə doğru

yönəldiyindən, şəkildə də mərkəzə doğ-

ru yönələn qüvvə 2 nömrəli qüvvədir.

A) 2 B) 1 C)3 D)4 E)5

3) Kütləsi 600 kq olan cismə təsir edən qüvvəni hesablayin .

Verilir Düstur Həlli

m=600kq F=mg F=60010=6000N=6KN

g=10

 =?

A) 6KN B) 3KN C) 8KN D) 1KN E) 0

4) Cismə təsir edən ağılıq qüvvəsi 2 kN dur.Cismin kütləsini hesablayın. (g=10 )

Verilir: Düstur Həlli

F= 2 kN=2000N  

g=10 

m=?

A) 200kq B) 400 kq C) 800kq D) 100kq E) 150 kq



5) Ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında hərəkətdə tam mexaniki enerji nəyə bərabərdir?

Həlli: Ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında hərəkətdə tam mexaniki enerji kinetik və potensiyal enerjinin cəminə bərabərdir.Yəni 

A) B)  C)  D)  E)

6) Hansı qrafikdə cismə təsir edən ağırlıq qüvvəsini onun kütləsindən aslılığı ifadə olunub?

Həlli: Ağırlıq qüvvəsi ( düsturundan göründüyü kimi kütlə düz mütənisib olduğundan qrafik

A) B)



C) D)





E)



7) Cismə hansi planetdə daha çox ağırlıq qüvvəsi təsir edir, Yerdə yoxsa Ayda?

Həlli: Cismə ən çox Yerdəağırlıq qüvvəsi təsir edər.Kütləsi daha çox olan planetdə ağırlıq qüvvəsi daha çox olarş

A) Yerdə D) Hər ikisində

B) Ayda E) Günəşdə

C) Heç birində

9) Şəkildə cismə göstərilən ağırlıq qüvvəsi nə qədər olar?





Həlli: Ağırlıq qüvvəsi yerin mərkəzinə doğru yönəldiyindən 3 istiqaməti buna uyğundur.

A) 3 B) 2 C) 1 D) 4 E) 5

10) Kütləsi 2 kq olan kürəyə təsir edən ağırlıq qüvvəsini hesablayın

( g=10)

Verilir: Həlli:

m= 2 kq 

g=10

F=?

A) 20 B) 30 C) 0.2 N D) 5 N E) 1.5 N



11) Kürələrin hansında ağırlıq qüvvəsi ən kiçik olar?

A) 5 kq B) 10 kq C) 15 kq D) eynidir E) 5 və 10 da

12) 1970- ci ildə 750 kq kütləli lunaxod-1 sovet kosmik aparatı ayın səthinə çatdı.Yer və ayın səthində aparata təsir edən ağırlıq qüvvəsini tapmalı.

Verilir: Həlli:

m= 750 kq 

g=10 

F=?

A) 7.5 kN B)75 kN C) 750 kN D) 7500 kN E) 0.75 kN



13) Ostankino televizita qülləsinin yuxarıdakı baxış meydancasinda sərbəstdüşmə təcili onun aşağısındakına nisbətən 0.1 azdır.80 kq kütləli adam yuxaridakı baxış meydancasına qalxanda ona təsir edən ağırlıq qüvvəsi nə qədər azalacaqdır.

Həlli:ağirliq qüvvəsinin nisbətini yaziriq.tuxaridakinin aşağıdakıya nisbəti şərtdədə tuxarıdakısərbəstdüşmə təcili aşağidakı sərbəstdüşmə təcilinin nisbəti verilib.



=80

A) 80 mN B) 0.8mN C) 0.08mN D) 800mN E)8000mN

14) Cismi Yer tərəfindən hansi yüksəkliyə qaldirdıqda ona təsir edən ağırlıq qüvvəsi 64 dəfə azalar.

Həlli:  olduğuna görə  , olar.

A) h=7R B) h=8R C) h=R D) h=64R E) h=6R

15)






Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə