Abdullah Tukay ve Tatar Qocuk Edebiyati leyla mingazova




Yüklə 13.9 Kb.
tarix21.04.2016
ölçüsü13.9 Kb.
TATARiSTAN

Abdullah Tukay ve Tatar Qocuk Edebiyati

LEYLA MiNGAZOVA

Tatar Edebiyati tarihine zengin bir miras bi-rakan Abdullah Tukay'in cocuk edebiyati ala-nmda da geni§ cali§malan bulunmaktadir. O yetenekli bir cocuk edebiyati yazan, tercuman, ogretmen, ders kitaplari yazan, folklorcu, ele§-tirmen, hiciv mizah ustasi ve gazeteci idi.

Abdullah Tukay'in cocuk edebiyatma ilgisi oncelikle onun karakterinin bir yansimasi-dir. Bilindigi gibi, tarihte §airin cocuklar gibi sade, samimi oldugu, onlar gibi du§undugu hakkinda anilar goktur. Qocuklukta imkani ol-mamasmm hmcmi alarak, atli karmcada don-mesi, cocuklar gibi flut calmasi, 'Svet' oteli odalarmda buton gece ciyaklayan fare sesini kesmek igin kedi gibi miyavlamasi vb. buna guzel orneklerdir.

A.Tukay, cocuk edebiyatmin oldukga fakir oldugunu gorerek, ona 'imkan oldukga' yar-dim etmek, eserleriyle bilgi ve terbiye verme hevesinde bu alana girmi§tir. O cocuk edebi-yatmda, ilk once §air olarak degerlidir. Onun cocular icin yazilmi§ §iirleri du§unce, karak-terler ve duygular acismdan derindir. §airin eserlerinin buyiik kismi halk §iirleri ile suslen-

"Bu §airlik, bana Allah tarahndan verilen bir kuwet Bu yiizden de onunla ovunmeye hakhm yok..."

Abdullah Tukay

mi§tir. Folklordan gelen akil, zihin, dunyayi li-rik hissetme, psikolojik olaylarm derinligi gibi ozellikler §aire ilham olmu§tur.

A.Tukay 1906-1909 yillannda cocuklar igin ozellikle eserler yazmi§tir. Eserleri tenkit et-tigimizde, A.Tukay'm §iirleri gayet ge§itli ve ozelliklidir. Bugun cocuklan egitirken de gundeme gelen Tatar milletini, dilini, topra-gmi, orf adetlerini sevmesi hakkindakileri ayn bir oneme sahiptir.

"Tatar mutlulugu igin ben can atanm, Tatanm ben, kendim de gergek Tatanm,"

diye yaziyor 1906 yilmda "Kendi-kendime' §iirinde. Milletine olan sevgi, dilin gocuk ye-ti§tirmede olan yerini belirlemesi bugun de milletin mar§i olan 'Dogan dil' §iirinde gorun-mektedir.



"Dunyada док §eyler bildim sen ana dilimden."

§iirlerinde A.Tukay ozellikle peyzaja dikkat etmektedir. Estetik acidan terbiyeye dikkat edip, doga guzelligiyle gocuk gonlune gir-meye ozen gosterdigi anla§ilmaktadir. Јun-



Karde§ Kalemler Nisan 2011

50.

ku Tukay'm gocuklugu koyde guzel dogaya sahip me§hur Kazan sehri yakinlarmda geg-mektedir. Bu guzellik gocuk gonlune doku-nuyor elbette. Mitolojik motifler agismdan zengin olan "§urele", "Su anasi" eserleri de halk masallan uslubunde yazilmi§tir. Burada doganin guzelligi ve sirlan tasvir edilmi§tir.

"Ormada kip kirmizi ahududu da, gilek

Aninda mutlaka toplarsm bir kova."

Eserlerde soylenmek istenen fikirler hurriyet, hizmet, akil ve zekiligi ovme, tarihimiz masal uslubunda ve uyum iginde itade edilmi§tir.

Bu eserlerde doganin ge§itli mevsimlerini ve manzarasiyla kar§ila§iyoruz "Yihn dort mevsi-mi", "Yaz ozellikleri", "Yaz haberi", 'Tagmur", 'Taz tan am", "Koknar", "Okulda" gibi gocuk-lann ya§ ozelliklerini hatirlayarak, §air dogayi ge§itli yonde ve planda agmaya gali§iyor, fikir­ler ve onlann derinligi bu sebeple bir birin-den ayinlmaktadir. Ornegin, "Koknar" §iirinde §air sonbaharm bir ozelligini agag ve otlarm sarardigini, koknann da kendi rengini degi§-tirmedigini kar§itlihk §eklinde basit bir yolla anlatmaktadir. "Sonbahar". "Okulda" §iirlerin-de bu konu genis, bir planda tasvir edilmekte-dir. "Sararmak" i§aretine ku§larm gitmesi, ekin toplanmasi, gune§in sicagmm azalmasi vb. ozellikler eklenmektedir. "Sonbahar" §iirinde doga manzarasi da sosyal sorunlarla beraber verilmektedir. Boylelikle, A.Tukay §iirlerini okul oncesi ve okul gagi gocuklan igin olmak uzere ikiye ayirmak dogru olacaktir.

A.Tukay eserlerimde e§yalan canlandirma, hayvanlan insanlara ozgu ayri i§aretlerle tas­vir etme yontemi sik kullanilmaktadir. "Miyav-bike", "ZavalliTav§an", "Ilging §akirt", "(^ocuk ve Kelebek", "Fatima ve Bulbul", "§aklaban Kedi", "Guvercin" bunlara omektir. §air ya-§ama anlaminm meslek sahibi olmak, eserler ortaya koymak ve halka yol gostermek oldu-gunu ifade etmektedir. "I§e Davet Etme", "Il­ging §akirt", "lapon Hikayesi", "Sute Dii§en Sigan" vb.



"Durma, gali§, sabi! Bir tanndan gali§maya gun,

Qah§ip yorulunca verilmi§tir sakin uyumak igin gece."

A.Tukay'm halb aydmlatma ve bilgilendirme arzusu gayet gugluydu. Bu yiizden geng ne-sile bilgi ve terbiye verme yollan. amaglarmi onun pedagojik hizmetlerinde, sosyal politik konulu makalelerinde, igtimai eserlerinde ve elbette, §iirlerinde de sik sik tekrarlanmakta-dir. Ornegin. "Ata ile Јocuk" §iiri,



"Ug aptala degi§tirilmez biryazma bilen insan,

Maarifat ister, u§enmez hig insan olan insan."

A.Tukay yetenekli tercuman. "Qocukla Kele­bek". "Merdiven", "tyi Haberler". "Yagmur", "Ki§ Ak§ami", "Ki§a Hitap Sozu", "Kirlangig" gibi §iirleri I.A. Krilovtan masallar serbest ter-cume eserleri vardi. "Inci Pargalan" kitabm-da toplanan masallarma halk atasozlerindeki gibi derin akil ve zeka urunudur. Ayrica. "Ayi Meclisi", "Ovunen Tav§an". "Qomlek ile Ka­zan", "Qabak", "KurbagaileTav§an", "Iki Gu­vercin" vb. okuyarak gocuklar geni§ terbiye ve tecrube almaktadir. Ornek olarak, "Horoz ve tnci Pargasi" hikayesindeki netice gok buyuk anlam ta§imaktadir. Inci pargasmm degerini anlamayan horoz, onu dan yarmasmdan da a§agrya koyuyor. Elbette, bu i§aretli tasvirdir. A§agi, dar du§unceli insanlarm farkli deger-leri anlamadiklan hakbnda guzel bir omektir. Veya "Qomlek ile Kazan" hikayesi: Demirden yapilmis, kazana arkadas, olmak isteyerek, onunla yola gikan topraktan yapilmi§ gomle-gin sadece pagavra haline getirilmi§ pargala-n geri donuyor. Burada fikir agik arkada§la-nn bir birlerine denk olmalan gerekmektedir.

Sonug olarak, A.Tukay kendi eserlerinde edebiyat. halk edebiyati eserlerini ve sahne eserlerini, resim sanatmi §arb ve miizigi go-cuklara terbiye vermede guglii bir arag ola­rak gordugu ortaya gikmaktadir ve onlardan bu yolla yararlanmak gerektigini ifade etmek­tedir, A. Tukay'm bu fikirleri, edebi, ilmi ve igtimai alanlardaki eserleri onemini kaybet-medi, onlar bugun de hayatimizda da geni§ olarak kullanilmaktadir.

Kaynaklar:

G.Tukay. Segmeli eserleri. §iirler, poemler, edebi eserler. - Kazan Tat. Kit. Nesr., 2003.



Karde§ Kalemler | Nisan 2011


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə