6. Alqoritm anlayışı. Alqoritmin təsvir üsulları və xassələri




Yüklə 28.97 Kb.
tarix27.04.2016
ölçüsü28.97 Kb.
6. Alqoritm anlayışı. Alqoritmin təsvir üsulları və xassələri

Alqoritm sözü görkəmli alim Əbu Muhamməd Əl Xarəzminin adının təhrif olunmuş formasıdır. Belə ki, alimin “Kitab əl cəbr və əl - muqabala” əsərini latın dilinə tərcümə edən müəllif səhvən onun adını Alqoritmi kimi tərcümə etmiş və bu vaxtdan etibarən alqoritm termini yaranmışdır (orta əsrlərdə alqoritm dedikdə onluq say sistemində ədədlərlə hesablama qaydaları başa düşülürdü).



Alqoritm dedikdə hər hansı bir məsələni həll etmək üçün yerinə yetirilən sonlu sayda əməliyyatlar ardıcıllığı başa düşülür. Məsələn; alqoritmə misal olaraq kvadrat tənliyin həlli alqoritmini misal göstərmək olar.

Alqoritmin aşağıdakı dörd əsas xassəsi vardır:



  • diskretlik xassəsi o deməkdir ki, alqoritmin bir əməliyyatı başa çatdıqdan sonra növbəti əməliyyatlar ardıcıllıqla yerinə yetirilir;

  • kütləvilik xassəsi o deməkdir ki, alqoritm bir məsələ üçün deyil, müəyyən bir sinif məsələnin həlli üçün tərtib olunur;

  • müəyyənlik xassəsi o deməkdir ki, alqoritmin hər bir əməliyyatı dəqiq, aydın, müəyyən təsvir olunmalıdır;

  • nəticəlilik xassəsi o deməkdir ki, alqoritm sonlu sayda əməliyyatlardan ibarət olub, nəticə ilə sona çatır.

Alqoritm aşağıdakı üsullarla təsvir olunur:

  • sözlə - bu zaman alqoritm təbii dildəki sözlər vasitəsilə təsvir olunur;

  • blok sxemlə - xüsusi həndəsi fiqurlar (blok sxemlər) vasitəsilə təsvir olunur;

  • alqoritmik dillə - alqoritmik dillərdə yazılır.

Alqoritmin blok sxemlə təsviri zamanı aşağıdakı cədvəldə verilən həndəsi fiqurlardan istifadə olunur:

Blokun təsviri

Blokun adı




Başlanğıc/son blok




Hesablama və ya əməliyyat

bloku





Daxiletmə bloku




Dövr bloku




Altproqram bloku




Çap bloku




Fayl bloku




Səhifələrarası birləşdirici

Alqoritmin üç növü var:

  • xətti alqoritm - əməliyyatlar ardıcıl olaraq yerinə yetirilir (bax: Məsələ1);

  • budaqlanan alqoritm – hər hansı bir şərtdən asılı olaraq bu və ya digər əməliyyatlar yerinə yetirilir (bax: Məsələ3);

  • dövrü alqoritm – eyni əməliyyatlar təkrarən bir neçə dəfə yerinə yetirilir (bax: Məsələ2).

İndi isə aşağıdakı məsələlərə baxaq.

Məsələ1. Tərəfləri a və b olan düzbucaqlının sahəsinin hesablanması alqoritmini yazın.

Həlli. Biz bu məsələnin həlli alqoritmini sözlə, blok sxemlə və alqoritmik dildə yazacağıq.



Sözlə. 1. a və b ədədlərini daxil etmək;

2. s = a * b ifadəsini hesablamaq;

3. nəticəni çap etmək (məs; bu məsələdə s – i);

4. hesablamaları sona çatdırmaq.



Blok sxemlə. Bax: Sxem1.

Baş Baş



a, b n



s = a * b s = 0; i = 1



s s = s + i

Son i = i + 1





Sxem1 i > 100 yox



s

Son


Sxem2

Məsələ2. Birdən yüzə qədər olan natural ədələrin cəmini tapın.

Həlli. Bu məsələnin həlli alqoritmini sözlə, blok sxemlə və alqoritmik dildə yazaq.



Sözlə. 1. n – i daxil etməli;

2. s= 0; i = 1 qiymətlərini mənimsətməli;

3. s = s + i ifadəsini hesablamalı;

4. i = i + 1 ifadəsini hesablamalı;

5. i 100 olarsa, 3 bəndinə; əks halda 6 bəndinə keçməli;

6. nəticəni bildirməli (çap etməli);

7. hesablamaları sona çatdırmalı.

Blok sxemlə. Bax: Sxem2

Məsələ3. Kvadrat tənliyin həlli alqoritmini yazın.

Həlli. Yuxarıdakı məsələlərdə olduğu kimi bu məsələnin də həllini sözlə, blok sxemlə və alqoritmik dildə yazaq.



Sözlə. 1. a, b, c əmsallarını daxil etmək;

3. D = b2 – 4ac ifadəsini hesablamaq;

2. D < 0 olarsa, 5 bəndinə keç; əks halda (D 0) 4 bəndinə keçməli;

4. x1,2 =  hesablamalı;

5. nəticəni çap etmək(məs; bu məsələdə x1,2 – ni və ya tənliyin kökü olmadığını );

6. hesablamaları sona çatdırmaq.



Blok sxemlə. Bax: Sxem3.
Baş

a, b, c


D = b2 – 4ac



yox D 0 hə

x1,2 = 





tənliyin həqiqi

kökləri yoxdur x1, x2





Son


Sxem3

Qeyd. Bu məsələlərin hər biri üçün alqoritmik dillə təsvir növbəti mövzuların birində veriləcək.



Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə