1-İŞ(kiliş), durum, oluş eylemleri




Yüklə 12.74 Kb.
tarix20.04.2016
ölçüsü12.74 Kb.
1-İŞ(KILIŞ), DURUM, OLUŞ EYLEMLERİ

Bir eylemin kılış eylemi olduğunu anlamak için başına bir ( onu ) kelimesi getirilir. Anlamlı ise iş eylemidir. Anlamsız ise durum ya da oluş eylemidir. Varlığın içinde bulunduğu durumu belirten eylemlerdir. Bu eylemler işi yapandan başka bir varlığa daha ihtiyaç duymazlar. Yani nesneye ihtiyaç duymazlar. Varlığın zaman içinde nasıl bir değişime uğradığını anlatan eylemlerdir. Yani eylemin gerçekleşebilmesi için belirli bir zamanın geçmesi gerekir. Bu eylemler işi yapandan başka bir varlığa daha ihtiyaç duymazlar. Yani nesneye ihtiyaç duymazlar

 

Aşağıdaki eylemleri iş, durum ve oluş özelliklerine göre gruplayınız.

-sararmış -oturdu -okudu -doğacak -seviniyor -alsın



2- ki’nin yazımı:

Zamir olan ki: *Cümle içerisinde –ki’den sonra –ler çokluk ekini getirebiliyorsanız o –ki zamir olan –ki’dir. Bitişik yazılır. Benimki, seninki…

Sıfat olan ki: Sıfat yapan –ki de sıfat tamlaması kurar. Sıfat yapan –ki her zaman bitişik yazılır.Pratik olarak önündeki isme “hangi” sorusunu yönelterek bulur ve diğer –ki’lerden ayırt ederiz. Evdeki, arabadaki, ağaçtaki… daki,taki şeklinde olur.

Bağlaç olan ki:*Bağlaç olan “ki” ise daima ayrı yazılır.Diğer “ki”  ekleriyle karıştırmamak için cümleden çıkartırız, cümlenin yapısında ciddi bir bozukluk olmuyorsa o “ki” bağlaç olan “ki”dir. Ayrıca bağlaç olan ki’nin daha vurgulu söylendiğini de göz önünde bulundurmak gerekir. *Sen ki dünyalara değersin.(Sen dünyalara değersin.)

NOT: Mademki,halbuki,oysaki,çünkü,sanki… sözcüklerindeki ‘ki’ ler bağlaç olmasına rağmen kalıplaştığı için bitişik yazılır.



Aşağıdaki cümlelerde geçen ki’lerin türlerini belirleyiniz.

Alican sınıftaki arkadaşlarına: “Benimki varken neden Cem’in defterini aldınız?” diye sordu. Arkadaşları da: “En çok o hoşumuza gitti ki onu aldık.” dediler.n



3- ZARF(BELİRTEÇ): Fiili(eylemi) yer-yön,durum,zaman, soru,azlık-çokluk yönüyle niteleyen sözcüklere zarf denir.
-Ali sabahleyin içeri girmek istedi. –Ömer koşa koşa uzaklaştı.

-Ayşe söylenenleri duyunca çok üzüldü.


Not: zarları belirlemek için fiile bazı sorular sorulur: NASIL------durum zarfı

NE ZAMAN-----zaman zarfı

NEREYE-----yer-yön

NE KADAR----miktar

^^Bu soru kelimeleri cümle içinde soru zarfı niteliğindedir.

KİPLER: ikiye ayrılır haber ve dilek kipleri olarak.

HABER KİPLERİ: Bu kipler fiile gelen zaman eki sayesinde eylemin ne zaman yapıldığını ortaya koyar. Sözgelimi gel- eylem kökünü 3. tekil kişi de çekimleyecek olursak

Gel-i-yor----şimdiki zaman Gel-ir-----geniş zaman

Gel-di/miş geçmiş zaman Gel-ecek-----gelecek zaman
DİLEK KİPLERİ: Bu kipler zaman belirtmezler. Bu konuda soruların önemli bir kısmı, haber kiplerinin zaman ifade etmesi buna karşılık dilek kiplerinin kendine has eklerle zaman ifade etmemesi noktasından gelir.

Gel- eylem kökünün 1. şahısta çekimi

Gel-meli-yim----gereklilik kipi gel-se-m---şart kipi

Gel-e-yim----istek kipi kişi kendine emir vermez


Aşağıdaki cümlelerdeki kipleri belirleyiniz.

-Muratcan bizimle gelse, biz de geliriz. – Buğrahan koşuyor, Ömer de koşmalı.



Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerlere uygun noktalama işaretlerini yerleştiriniz. Noktalama işaretinin konulmaması gerektiğini düşünüyorsanız, boş bırakın.
Ayşe elindeki poşetlerle pazarın( ) sonuna doğru ilerliyordu. Birden aklına bir şey gelmiş gibi duraksadı, yanındaki satıcıya dönerek( )( )Ne kadar( )( ) diye sordu.Satıcı duymazlıktan gelir gibi diğer tarafa yöneldi. Ayşe teyze bir kez daha seslenecekti( )ama vazgeçip yoluna devam etti. Pazardan elma( )armut( ) kayısı alan Ayşe ( ) elektrikçiden kablo almak için diğer sokağa geçti. Aklından akşama güzel mi güzel bir yemek yapayım diye geçirdi( ) Yanından geçen hızlı( )hızlı yürüyen adama sert( )sert baktı.
YAPISINA GÖRE EYLEMLER(FİİLLER)

  1. BASİT EYLEMLER: Herhangi bir yapım eki almamış eylem köküne basit eylem denir. Eylemler cümle içinde kullanılmak için şahıs ve zaman eki alırlar. Şahıs ve zaman eki çekim eki olduğundan eylemin basitlik durumunda değişme olmaz.

  2. TÜREMİŞ EYLEMLER: Köklerin yapım eki alıp eylem haline dönüşmesine türemiş eylem denir. Kök, isimse isimden fiil yapma eki; fiilse fiilden fiil yapma eki alır.

  3. BİRLEŞİK FİİLLER: üç şekilde oluşur a) Yardımcı eylemlerle(olmak,kılmak...)

b) iki eylemin birleşmesiyle (a-e-yeterlik eylemi ile)

c) Deyimleşen eylemler

Aşağıdaki eylemleri basit türemiş ve birleşik olmalarına göre gruplayınız.
Görememek taşlaşmış

Abayı yakmak sevindi

Gözlemek selam vermek

Sormak başlamak

Bakakalmak sararmak

Çözülmek


Görüyor

Alındım


Yardım etmiş


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə